محمد زرارى (م ٣٦٨)، بر مى خوريم كه هر يك در زمينه حديث، فقه، رجال داراى جايگاه علمى برجسته اى هستند. [١] ثقة الاسلام كلينى به جز كافى داراى آثار علمى ديگرى؛ از جمله: ١. تعبير الرؤيا؛ ٢. الردّ على القرامطه؛ ٣. رسائل الائمّه؛ ٤. كتاب الرجال و... است. [٢] كتاب هاى مختلف كلينى، نوع چينش روايات در كافى و نيز انتخاب عناوين ابواب و ارائه نقطه نظرات كلامى كه احيانا در لابه لاى روايات آورده، نشان مى دهد كه او افزون بر احاطه گسترده به دانش حديث، در زمينه كلام و فقه نيز صاحب نظر بوده است. مرحوم كلينى پس از اشتهارى كه با تأليف كافى پيدا مى كند، در سال ٣٢٧ هجرى وارد بغداد شد و به تدريس و نقل احاديث كافى پرداخت. او به خاطر كوتاهى اين دوره، تنها موفق به نقل بخش هاى كوتاهى از كافى شد. از اين رو شاگردانش روايات كافى را به صورت سماع و اجازه از او نقل كرده اند. كلينى سرانجام در سال ٣٢٨، يا ٣٢٩ هجرى چشم از جهان فرو بست و در باب كوفه بغداد مدفون شد. سال ها پس از وفات او و پس از خراب شدن قبر و رؤيت بدن و كفن تازه، از سوى يكى از واليان متعصب بغداد قبه اى بر روى قبر او بنا گرديد. [٣]

معرفى كافى

كافى نخستين و مهم ترين جامع روايى شيعه است كه به گفته بسيارى، كتابى هم وزن و هم سنگ آن در اسلام نگاشته نشده است. كافى مجموعا شامل اصول در دو جلد و فروع در پنج جلد و روضه در يك جلد و داراى ٣٠ كتاب و ٣٢٦ باب و جمعا ١٦١٩٩ روايت است، [٤] كه از آن ميان بنا به مبناى متأخران ٥٠٧٢ روايت صحيح، ١٤٤

[١] الكلينى والكافى، ص ٥٢؛ علم حديث، ص ٢٦١ ـ ٢٦٣.[٢] الفهرست، ص ٢١٠؛ الكنى والالقاب، ج ٣، ص ١٢١.[٣] براى تفصيل بيشتر ر.ك: الكلينى والكافى، ص ١٦٣.[٤] براى شمار روايات كافى رقم هاى ديگرى نيز گفته شده است. ر.ك: المعجم المفهرس لألفاظ احاديث بحار الأنوار، ج ١، ص ٦٥.