است، [١] فقيه و محدثى بزرگ به شمار مى آمده و با سفراى حضرت ولى عصر عليه السلام معاصر بوده و كتاب خود را در بغداد كه نواب آن حضرت عز و جل در آن جا ساكن بوده اند، تدوين كرده است. از طرفى وى به زمان ائمه عليهم السلام نزديك بوده و تعداد زيادى از راويانى كه از ايشان نقل حديث مى كرده اند مانند محمد بن حسن صفار و ابراهيم بن نصير را بلاواسطه درك كرده است. [٢] شيخ كلينى با استفاده از اصول و مصنفاتى كه در اختيار داشته، كتاب كافى را تدوين نمود كه داراى ٣٠ كتاب است. شيخ طوسى از اين كتاب در فهرست خود نام برده و تمامى كتاب هاى آن را احصاء نموده است. ولى در بعضى موارد ترتيب كتاب كافى در فهرست شيخ طوسى با ترتيب نسخه چاپى آن تفاوت دارد. [٣] كتاب الكافى در ٨ مجلد طبع گرديده كه دو مجلد اول آن درباره عقايد، دعاء و فضائل قرآن است كه از آن به عنوان اصول كافى ياد مى شود. مجلد سوم تا هفتم اين كتاب درباره فروع و احكام عملى است و مجلد هشتم آن كتاب روضه نام دارد، كه درباره سيره و تاريخ است، كه عناوين و تعداد ابواب و احاديث اين كتاب در ذيل ياد مى شود. مجلد اول داراى ٤ كتاب به انضمام يك خطبه در آغاز آن، آورده شده است. ١. كتاب عقل و جهل (٣٤ حديث)؛ ٢. كتاب فضل العلم داراى ٢٣ باب (١٧٦ حديث)؛ ٣. كتاب توحيد مشتمل بر ٣٦ باب (٢١٢ حديث)؛ ٤. كتاب الحجة داراى ١١٠ باب و ابواب تاريخ داراى ٢٠ باب (مجموعا ١٠١٥ حديث) كه مجموع احاديث اين مجلد ١٤٣٧ حديث مى باشد. مجلد دوم مشتمل بر ٤ كتاب به شرح ذيل است: ١. كتاب الايمان و الكفر داراى ٢٢٠ باب (١٦٠٩ حديث) ٢. كتاب الدعاء داراى ٦٠ باب (٢٠٤ حديث)

[١] بحر العلوم، الفوائد الرجالية، ج ٣، ص ٣٢٩.[٢] ملّا صدرا، شرح اُصول الكافى، تصحيح محمد خواجوى، مقدمه على عابدى شاهرودى، ص ١٠٦ و ١٠٧.[٣] شيخ طوسى، الفهرست، ص ١٣٥.