احتمال قوى اقامت او در اين شهر به دهه هاى چهارم و پنجم عمر وى و پس از سال ٣٠٠ هجرى باز مى گردد، زيرا كلينى كافى را در دهه هاى آخر عمر خويش تأليف نمود و اين در زمانى بود كه او مرجع شيعيان رى و محل رجوع مشتاقان علوم دينى بود، چنان كه نجاشى در شرح حال او مى نويسد: «كلينى در عصر خود بزرگ و پيشواى اصحاب ما در شهر رى بود و در حديث موثق ترين و ضابط ترين آنها به شمار مى آمد، او كتاب خود يعنى كافى را در ظرف بيست سال تأليف نمود». [١] و به تبع نجاشى علامه حلى متذكر مى شود كه: «كلينى در رى عالى ترين مرجع فتوى بود و در چهره درخشان حديث در آن سامان به شمار مى رفت». [٢] و به نظر مى رسد همين مقام و موقعيت اين دانشمند باعث شد تا يكى از علاقه مندان و دلسوختگان مذهب با نوشتن نامه اى به او از وى تقاضا كند تا به تأليف جامع مذهبى خود روى آورد [٣] و چنان كه خواهيم گفت كلينى ضمن قبول درخواست اين برادر دينى، با استفاده از دست آوردهاى حديثى خود و منابع موجود در كتابخانه هاى شهر رى به نگارش كتاب خود روى آورد. او احتمالاً در طول نوشتن اين كتب، مجددا به قم مسافرت نمود تا از منابع حوزه قم به ويژه كتابخانه استاد خود على بن ابراهيم قمى استفاده نمايد و اين مطلب از صدر روايات كتاب كه دو سوم آن با نام على بن ابراهيم قمى پيوند خورده است [٤] ، قابل استنباط است و بالاخره بايد گفت: مرحوم كلينى پس از تأليف جامع حديثى خود در سال ٣٢٧ هجرى عازم بغداد گرديد و در دو سال آخر حيات خود، كتاب كافى را در جمع محدودى از ياران و شاگردان خود به معرض روايت گذاشت. [٥] كلينى در سال ٣٢٨ [٦] و مطابق برخى نظرات در سال ٣٢٩ درگذشت [٧] و در باب الكوفه بغداد به

[١] نجاشى، رجال، به رقم ١٠٢٦.[٢] علامه حلى، خلاصة الاقوال، ص ١٤٥.[٣] كلينى، الكافى، ج ١ ص ٨.[٤] بهبودى، محمد باقر، گزيده من لا يحضره الفقيه، ج ١ ص ٨.[٥] شيخ طوسى، تهذيب الاحكام قسمت مشيخه ج ١٠ ص ٢٩، استبصار ج ٤ ص ٣٠٢[٦] شيخ طوسى، فهرست، به رقم ٥٩١، علامه حلى، خلاصة الاقوال ص ١٤٥.[٧] نجاشى، رجال، به رقم ١٠٢٦، شيخ طوسى، رجال، ص ٤٩٥.