بزرگوارانِ باگذشت‌ معصومين عليهم‌السلام در زندگى خود، نمونه‌هاى كمال انسانى بودند. و براى بشريت پس از خود، ميراثى بزرگ و با ارزش در مورد رفتار و اخلاق اسلامى، باقى گذاشتند. گذشت، از اوصاف پسنديده‌اى است كه معصومين (ع) در حدّ اعلا از آن برخوردار بودند و در موارد مختلف بدان عمل مى‌كردند كه به بيان پاره‌اى از آن مى‌پردازيم:
الف- عفو زيردستان‌ رسول خدا (ص) و ائمّه معصومين (ع) نسبت به اين قشر، توجه خاص داشتند و به امور آنان رسيدگى مى‌كردند؛ از خطاى آنها مى‌گذشتند و پس از مدتى آنها را در راه خدا آزاد مى‌كردند. شخصى نزد رسول خدا (ص) از بدرفتارى خدمتكارانش شكايت كرد. پيامبر (ص) فرمود: آنها را عفو كن تا اصلاح شوند. آن مرد گفت: اى فرستاده خدا! آنها در بى‌ادبى و بدرفتارى مثل هم نيستند. (بعضى خيلى نافرمانى مى‌كنند) آن حضرت فرمود: آنها را ببخش و نسبت به آنها گذشت داشته باش. آن مرد چنين كرد. «١» معصومين (ع) از خطاى زيردستان و گنهكاران مى‌گذشتند و گناه آنها را با نيكى، جبران مى‌كردند.
امام حسن (ع) گوسفند زيبايى در خانه نگهدارى مى‌كرد كه به آن علاقه‌مند بود. روزى ديد كه پاى گوسفند، شكسته است. از غلامش علّت را پرسيد. وى پاسخ داد: من شكستم. امام پرسيد: چرا اين كار را كردى؟