منشأ توكّل‌ چون سخن از «توكّل بر خدا» است، به طور بديهى «متوكل» بايد از يك سو وجود «وكيل و معتَمد» خويش را باور داشته باشد، يعنى: براى او، وكيل وجود خارجى داشته باشد و از سوى ديگر، وكيل از آگاهى و قدرت كافى بهره‌مند باشد تا هم از وضعيت متوكّل آگاه گردد و هم بتواند او را مدد رساند.
نتيجه اينكه اساس و منشأ توكل بر خدا عبارت است از:
«ايمان كامل به خدا» و «يقين به كارآيى و علم او». اين مطلب در دو سخن از امام على (ع) چنين ترسيم شده است:
اقْوَى النَّاسِ ايماناً اكْثَرُهُمْ تَوَكُّلًا عَلَى اللَّهِ «١» مردمى كه قويترين ايمان را دارند، بيشترين توكّل را بر خدا دارند.
التَّوَكُّلُ مِنْ قُوَّةِ الْيَقينِ «٢» توكل از نيرو و قدرت يقين منشأ مى‌گيرد.
متوكّلان واقعى‌ ما معتقديم اهل بيت وحى عليهم‌السلام از ايمان كامل و يقين وافر بهره‌مند بودند و به همين دليل از زيباترين و بيشترين توكل نيز برخوردار بودند؛ همه اسباب ظاهرى كارهاى مادى و معنوى را فراهم مى‌كردند، بهترين برنامه ريزى را داشتند، تمام توان موجود را به كار مى‌گرفتند، حتى افكار ديگران را در كارها دخالت مى‌دادند، آنگاه با توكل بر خدا، اقدام‌