مشكلات جامعه اسلامى را، صرف نظر از اختلافات سياسى كه با حكومتهاى ستمگر داشتند، مشكلات خود مى‌دانستند و به رفع آنها كمر مى‌بستند.
پس از ارتحال نبى اكرم (ص) موج پرسشها و انتقادات، در مسائل گوناگون، از داخل و خارج، متوجه حكومتهاى اسلامى شد و چون جانشينان بدلى رسول خدا (ص) از پاسخ به آن عاجز بودند، امامان (ع) با توان علمى خويش آنها را پاسخ مى‌گفتند و ترديد و تحيّر را از قلب و فكر مردم مى‌زدودند و اين راه حلها و رهنمودهاى فرزندان وحى بود كه راه زندگى مسلمانان را هموار مى‌ساخت.
مناظره‌ها و بحثهاى ائمّه (ع) با دانشمندان گوناگون مخالف اسلام، پشتوانه محكم اعتقادى و علمى مردم بود و چون سدّى پولادين جلوى تهاجم فرهنگى بيگانگان را گرفته، از حريم اسلام ناب محمدى (ص) دفاع مى‌كرد. مطالعه تاريخ اسلام، نشان مى‌دهد كه كمتر دوره‌اى يافت مى‌شود كه حكومتهاى اسلامى با چنين مشكلاتى درگير بوده، معصومين به حل آن قيام نكرده باشند. به عنوان نمونه: ابوبكر از تفسير كلمه «ابّ» و «كلاله» كه در آيات قرآن آمده، درمانده بود. «١» عمر در بسيارى از مسائل قضايى، علمى و نظامى از امير مؤمنان على (ع) كمك مى‌گرفت و بارها اقرار كرد كه:
پناه مى‌برم به خدا از مشكلى كه على (ع) براى حلّش حضور نيابد. «٢» امام على (ع) در سيره اخلاقى معصومين ١٩٨ تحمل سختى براى آسايش مردم ص : ١٩٦ زمان عثمان نيز مسؤوليت خطير خويش را انجام داد. «٣»