راههاى تقويت باورهاى دينى - نگارش، حمید - الصفحة ٢٩
اى كسانى كه ايمان آوردهايد خدا را ياد كنيد و صبح و شام او را تسبيح گوييد. او كسى است كه بر شما درود و رحمت مىفرستد وفرشتگان او نيز براى شما تقاضاى رحمت مىكنند تا شما را از ظلمات (جهل و شرك و گناه) به سوى نور (ايمان و علم و تقوا) رهنمون گردد. او نسبت به مؤمنان همواره مهربان بوده است.
نكته قابل توجه در اين آيه آن است كه بعد از امر به مومنان در مورد ذكراللَّه آن هم به صورت وسيع و گسترده و هم چنين دستور به تسبيح ذات پاك او خبر از درود و رحمت خداوند و دعاى فرشتگان مىدهد و نتيجه آن را خروج از ظلمتها به سوى روشنايى ذكر مىكند. آيا اين همان نيست كه ذكر خدا اثر عميقى در زدودن تاريكىها و رذائل اخلاقى از درون جان انسان دارد و او را تدريجاً به فضائل اخلاقى مىآرايد؟
الف. معناى ياد خدا:
ياد خداوند به معنى حضور خدا در ذهن و در گفتار و مهمتر، در عمل و كردار است. بديهى است هر قدر معرفت آدمى به ذات بارى و خداوند بيشتر باشد، زمينه سلامتى و پرهيز از آفات در او بيشتر مىشود.
اين مرحله در روايات به عنوان اشدالاعمال يا سختترين كارها نام برده شده است.
در حديث مىخوانيم كه امام باقر (ع) مىفرمايد:
ثَلاثٌ مِنْ اشَّد ما عَمِلَ الْعِباد: انْصافُ الْمَرءِ مِنْ نَفْسِهِ وَ مُواساةُ الْمَرءِ اخاهُ وَ ذِكْرُاللَّه عَلى كُلِ حالٍ وَ هُوَ انْ يَذْكُرَاللَّه عَزَّوَجلَّ عِنْدَالْمَعْصِيه يَهُّمُ بها فَيَحُولُ ذِكْرُاللَّه بَيْنَه وَ بَيْنَ تِلْكَ الْمَعْصِيَة. «١» سه عمل است كه از سختترين اعمال است: انصاف خواستن از خود، مواسات با برادر دينى و ياد خدابودن در همه حال و آن عبارت است از اين كه شخص به هنگام هوسرانى و گناه ياد خدا كند و ياد خدا ميان او و گناه فاصله شود.
امام على (ع) در اين باره مىفرمايد:
وَلكِنْ ذِكْرُاللَّه فِى كُلِ موطن اذا هَجَمَتْ عَلى طاعَتِهِ او مَعْصِيَتِهِ «٢» ياد خدا در همه جا به اين معنى است كه هنگام اطاعت يا معصيت خدا به وظيفه خود عمل كنى.