راههاى تقويت باورهاى دينى - نگارش، حمید - الصفحة ٩٥
لا يَنْبَغِى لِمَنْ عَرَفَ عَظَمَةَ اللَّه انْ يَتَعاظَمَ فَانَّ رَفْعَةَ الَّذينَ يَعْلَمُونَ عَظَمَةَ اللَّهِ ان يَتَواضَعُوا وَ (عِزّ) الَذِينَ يَعْرِفُونَ ما جَلالُ اللَّه انَ يَتَذَلَّلُوا. «١» سزاوار نمىباشد كسى كه بزرگى خدا را مىشناسد خود بزرگ بين باشد، زيرا بلند مرتبتى كسانى كه عظمت خدا را مىدانند در اين است كه افتادگى كنند و عزت كسانى كه جلال و شكوه خدا را مىشناسند در اين است كه اظهار ذلت كنند.
امام خمينى (ره) در تبيين كبر مىفرمايد:
كبر عبارت است از يك حالت نفسانيه كه انسان بزرگى كند و بزرگى فروشد بر غير خود؛ و اثر آن اعمالى است كه از انسان صادر مىشود و آثارى است كه در خارج بروز مىكند كه گويند تكبر كرد. اين صفت غير از عجب است. بلكه ثمره عجب است؛ چرا كه عجب، خودپسندى است و كبر بزرگى كردن بر غير و عظمت فروشى است. انسان كه در خود كمال ديد يك حالتى به او دست مىدهد كه آن عبارت از سرور ... و آن حالت را عجب گويند و چون غير خود را فاقد آن كمالِ متوّهم گمان كرد، در او حالت ديگرى دست دهد كه آن را كبر گويند. «٢» به هر حال بايد پاى غير در ميان آيد تا خود را از آن برتر بداند و بالاتر ببيند «٣».
بايد اذعان نمود اصلىترين مانع براى تواضع و فروتنى، كبر مىباشد؛ چرا كه خود را برتر مىبيند و در مقام مقايسه با ديگران نمىخواهد پايينتر قرار گيرد. آن حالت نفسانى اگر در مقام عمل اظهار گردد از آن به تكبر ياد مىكنند. مانند آن كه از هم غذا شدن و هم نشينى با ديگرى خوددارى كند. از ديگران انتظار سلام كردن داشته باشد هنگام سخن گفتن از نگاه كردن به مخاطب خوددارى نمايد و مانند آن.
ملا احمد نراقى مىنويسد:
از آثار كبر خرامان و دامن كشان راه رفتن است و بعضى از اين افعال گاهى از حسد، كينه و ريا نيز نسبت به بعضى صادر مىشود، اگر چه آدمى خود را از او بالاتر هم نداند. «٤»