ايّاكَ وَ اللّجاجَةَ فَانَّ اوَّلَهَا جَهلٌ وَ آخِرُهَا نِدامَةٌ. «١» از لجاجت بپرهيزيد كه آغازش جهل و پايانش پشيمانى است.
از علل انحراف و سرپيچى از حق در اقوام پيشين، تعصب و لجاجت بوده است؛ چنان كه قرآن كريم از زبان نوح (ع) بيان مى‌دارد.
وَإِنِّي كُلَّمَا دَعَوْتُهُمْ لِتَغْفِرَ لَهُمْ جَعَلُوا أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ وَاسْتَغْشَوْا ثِيَابَهُمْ وَأَصَرُّوا وَاسْتَكْبَرُوا اسْتِكْبَاراً. (نوح: ٧)
و من (نوح) هر زمان آنها را دعوت كردم كه تو آنها را بيامرزى انگشتان خويش را در گوش‌هاى خود قرار داده و لباس هايشان را بر خود پيچيدند و در مخالفت اصرار نموده و به شدت استكبار ورزيدند.
اين آيه بيانگر آن است كه زمان نوح پيامبر، بت پرستان به قدرى لجوج و متعصب بودند كه حتى از شنيدن آواى توحيد وحشت داشتند و اجازه نمى‌دادند كه صداى نوح نبى كه حامل پيام حق بود به گوش آنها برسد. انسان متعصب و لجوج به واسطه حجابى كه بر ديده عقل او سايه افكنده نمى‌تواند حقايق را پذيرا باشد، در نتيجه از گرفتن پيام الهى محروم مى‌شود و از باورهاى دينى اعراض مى‌كند. او به جهت لجاجت، دنيا و آخرت خود را از دست مى‌دهد؛ چرا كه در دنيا سرچشمه عداوت‌ها و ا شتباهات فراوان و در آخرت سبب دورى از رحمت خداوند مى‌گردد.
راه درمان اين دو صفت، توجه كردن به آثار زيانبار اين صفات در دنيا و آخرت مى‌باشد.
اين كه اقوام گذشته چگونه به جهت تعصب و لجاجت به هلاكت رسيدند و دنيا و آخرت خود را از دست دادند مى‌تواند راهگشاى خوبى براى حركت آيندگان شود. هم چنين شناسايى انگيزه‌ها و ريشه‌هاى اين دو صفت شيطانى راهكار خوبى در جهت از بين بردن آنها است. تسليم پيام الهى شدن بدون هيچ گونه پيش شرطى، خود سبب دورى آدمى از صفات منفى مى‌گردد.
٢. اخلاقى (عدم پايبندى به ارزش‌هاى اخلاقى و رفتارى)
١- ٢. عملكرد نادرست برخى از مربيان دينى‌ تبليغ عملى از كارسازترين شيوه‌هاى تبليغ در سازندگى فرد و جامعه است. قرآن مى‌فرمايد: