يعنى گرچه آنان در جبهه معاويه به يارى باطل نپرداختند، ولى با نجنگيدن در ركاب آن حضرت، مايه سستى و ضعف در جبهه حق گشتند.
كسانى همچون: عبدالله بن عمر، سعد بن ابى وقّاص، سعيد بن زيد، انس بن مالك، محمد بن مسلمه و ... «١» در جنگ شركت نكردند و براى خود، عذر و بهانه‌هايى تراشيدند. ابو موسى اشعرى نيز از اين گروه بود.
در حركت امام حسين عليه السلام نيز كسانى با همين گونه توجيهاتِ عافيت طلبانه، با امام همراه نشدند و او را تنها گذاشتند. حتى برخى على رغم دعوتِ صريح امام حسين عليه السلام از آنان نسبت به مشاركت در نهضت و يارى كردن او، راه خود را به سوى ديگر كشيدند تا شاهد آن برخورد نباشند!
احنف بن قيس، در جنگ هاى زمان رسول خدا صلى الله عليه و آله و نيز در نبردهايى در ركاب حضرت امير عليه السلام شركت كرده بود، ولى در حادثه عاشورا امام حسين عليه السلام را يارى نكرد و به تقاضاى كتبى آن حضرت پاسخ منفى داد و حتى امام را از قيام خويش نهى كرد. «٢»
در حوادث تلخ صدر اسلام، نمونه‌هايى از اين عمل نكردن به تكليف در شرايط حسّاس بر مى‌خوريم. مجموعه آن سهل انگارى ها سبب شد كه حق، منزوى گردد و باطل چيره و مسلّط شود. امام حسين عليه السلام در مدينه، پيش از حركت به سوى مكّه، در گفت‌گوى تندى كه با مروان داشت، به صورت دردآورى به اين حقيقت اشاره كرد و فرمود:
من از رسول خدا شنيدم كه مى‌فرمود: «خلافت بر آل ابى سفيان و بر مشركانِ آزاد شده در فتح مكه و فرزندانشان (طُلقاء و فرزندان‌