در اين بيان نيز، حضرت آنان را پس مانده‌هاى همان قبايل و احزاب جاهلى و معاند مى‌داند و ميوه تلخ درختِ دشمنى بنى اميّه با آيين خدا مى‌شمارد. اين نيز نوعى نگرش جريان شناسانه به شركت كنندگان در فاجعه تلخ عاشورا از چشم امام حسين عليه السلام است.
بنابر اين «شناخت ريشه‌هاى هر حادثه» و زمينه‌هاى قبلى آن، از پيام‌هاى ديگر عاشورا است.
اتمام حجّت‌
در جريانات تاريخى، استناد مردم يا تاريخ سازان دلايلى است كه مورد تمسّك قرار مى‌گيرد. مردم در پى حجّت و سند براى عمل خويش يا ارزيابى عملكرد ديگرانند. تاريخ سازان نيز براى پاسخگويى به «محكمه تاريخ»، براى قاضى وجدان‌ها حجّت بر جاى مى‌گذارند.
براى اين كه راه عذر و بهانه جويى براى متخلّفان يا مخالفان بسته شود، «اتمام حجّت» مى‌شود، تا هم در تاريخ ثبت شود، هم نگويند كه: ندانستيم؛ نشنيديم؛ كسى به ما چيزى نگفت؛ اگر مى‌دانستيم چنين و چنان مى‌كرديم؛ اگر مى‌شناختيم به گونه ديگرى عمل مى‌كرديم و از اين گونه حرف‌ها.
در نبردهاى اسلامى، پيش از آنكه زبان سلاح به ميان آيد، «اتمام حجّت» مى‌شود و با آيات و بيّنات، راه از چاه بازشناسانده مى‌شود تا اگر جنگى پيش آمد، يا قومى به خاطر عملكرد زشت خويش گرفتار عذاب الهى شدند، از پيش حجّت بر آنان تمام شده باشد و نگويند كه چشم و گوشمان بسته بود. در قرآن كريم از «بيّنه» داشتن پيامبران سخن به‌ميان آمده است و نشان دادن آيات الهى را هم براى اتمام حجّت دانسته است،