دو سال پس از برادرش عبداللّه ديده به جهان گشود و هنگام تولدش، اميرالمومنين على عليه السلام فرمود: به ياد برادرم، «عثمان بن مظعون» «١» او را «عثمان» ناميدم. وى چهار سال با پدر و چهارده سال با برادرش امام حسن عليه السلام و سى و سه سال با برادرش امام حسين عليه السلام زندگى كرد و مدت عمر او نيز سى و سه سال بود. «٢» برخى مدت عمرش را ٢١ سال نوشته‌اند. «٣»
عثمان و برادرانش (عباس و عبدالله و جعفر) با وجود اين كه شمر به آنها امان داد نپذيرفتند و برادر خويش امام حسين عليه السلام را تنها نگذاردند «٤» و روز عاشورا وقتى حضرت عباس عليه السلام كشته‌هاى فراوان خاندانش را مشاهده كرد به برادران مادرى خود كه از فرزندان حضرت على عليه السلام بودند فرمود: پدر و مادرم به فداى شما باد! پيش برويد تا شما را بنگرم كه آنها با اقدامى شجاعانه به لشكر عمر سعد حمله كردند و سينه خويش را آماج تير و نيزه و شمشير قرار دادند. «٥» برخى آورده‌اند: پس از عبدالله برادرش عثمان به ميدان رفت. «٦» ولى اكثر مورخان آورده‌اند: وى پس از برادرش عمر بن على عليه السلام رهسپار ميدان شد و چنين رجز خواند:
إِنّى انَا عُثْمانُ ذُو المَفاخِرِ شَيْخى عَلِىٌّ ذُو الْفَعالِ الظّاهِرِ
وَإِبْنُ عَّمِ النَّبِى الطّاهِرِ أَخُو حُسَينٌ خَيْرَةُ الأَخائِرِ
وَ سَيِّدُ الكُبّارِ وَ الأَصاغِرِ بَعْدَ الَّرسوُلِ وَ الْوَصِىِّ النّاصِرِ «٧»
من عثمان صاحب افتخاراتم، آقايم على عليه السلام است كه كارهاى نيكش آشكار و عموزاده پيامبر