کتاب غناء - فقیهی، محسن - الصفحة ٢٤ - مراتب طرب نسبت به افراد
حرمت است ِیا طرب شأنِی نِیز کفاِیت مِیکند؟
شِیخ انصارِی رحمه الله معتقد است که مراد از مطرب، ِیا صوتِی است که فِیالجمله نسبت به خودِ آوازخوان ِیا شنونده مطرب باشد (مطرب فعلِی) ِیا صوتِی است که شأن اطراب دارد (مطرب شأنِی) که اگر چِیزِی مانند زشتِی صدا و غِیر آن، مانع از حصول طرب نشود، شأنِیت براِی پِیداِیش اطراب دارد.١
اگر ملاک، اطراب فعلِی باشد و طرب نِیز به معناِی سستِی ناشِی از شدّت شادِی ِیا اندوه باشد، بِیشتر صداهاِیِی که از دِیدگاه عرف، غناء محسوب مِیشود، خالِی از اطراب است و غناِی حرام نِیست.٢
مراتب طرب نسبت به افراد
طرب نسبت به آوازخوان (مغنِّی) و شنونده مراتبِی دارد:
نسبت به آوازخوان: آنچه از دِیدگاه عرف، مطرب و غناء است و شأنِیت اطراب داشته باشد، براِی آوازخوان حرام است؛ زِیرا با وجود شنونده، براِی او طرب فعلِی پدِید مِیآِید و عرفاً غناِی حرام بر آن صدق مِیکند. عمل آوازخوان در شنونده تأثِیر مِیگذارد و براِی او طرب پدِید مِیآِید؛ هرچند که براِی خود آوازخوان، طربِی پدِید نِیاِید.
نسبت به شنونده: اگر براِی او مطرب فعلِی نباشد (بالفعل، اطراب پدِید نِیاورد)، دلِیلِی بر حرمت آن نسبت به شنونده ندارِیم؛ زِیرا گوش کردن به غناِیِی که مطربِیت از مقوّمات آن است، پدِید نِیامده است.
دِیدگاه صحِیح اِین است که مطرب بودن فعلِی، شرط مقوّم و اصلِی براِی غناِی حرام
١ . به عبارت دِیگر، مطرب شأنِی، آن است که شأنِیت و مقتضِی پِیداِیش حالت طَرَب را دارد؛ هرچند اِین اقتضا بهدلِیل وجود مانعِی مانند زشتِی صدا به مرحله فعلِیت نرسِیده باشد.
٢ . کتاب المکاسب، ج١، صص١٤٤ ـ ١٤٥.