ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٣٦ - اتوپيا، سرزمين موعود و واقعيّت هاى فراموش شده
از يكسو با ساخت سريالهايى چون «لاست» و «٤٤٠٠» سعى دارد زمان موعود را مصادره كند و از سوى ديگر تلاش مىكند افراد و اشخاص موعود را در مكاتب متعدّد بشرى يا دينى غير شيعى، در مقابل مهدى موعود (عج) معرفى كند، از شيطان موعود، يعنى «لوسيفر» در سلسله آثار سينماى شيطانگرا، تا «آواتار» مكاتب هندى و چينى.
آنچه كه اهمّيت دارد اين است كه اتوپياگرايى و آكرونياگرايى غربى، عميقاً مقولهاى فلسفى است و هيچ ردّى در آيات قرآن و احاديث و روايات شيعى در مورد آن نمىتوان يافت. اين به آن معنى نيست كه اسلام نظريّه جامعهسازى ندارد؛ بلكه از اين روست كه اساساً اتوپيا و آكرونيا، صرفاً ناظر به همين دنيا هستند، امّا اسلام رويكردى عقباگرا دارد و جامعه اصلى و ابدى در آخرت پديد مىآيد. نكته مهم اين است كه جامعه اخروى انسانها، در دوره زندگى دنيوى آنها ساخته مىشود. موضوع مهمّ ديگر اين است كه در دنيا نيز اسلام جامعه آرمانى دارد، جامعهاى كه معطوف به آخرت است و در ميان شيعه به «جامعه آخرالزّمانى مهدوى» يا «جامعه قرآنى هجرى» شناخته مىشود؛ امّا روشهاى ايجاد جامعه مهدوى در دنيا، با اتوپياسازى و آكرونياسازى مدرن در تعارض و تقابل است كه يكى از اركان تعارض آنها، در مبانى دنياسازى است.
\* در سخن از اتوپيا، متفكّران و منتقدان دوره مدرن از تلازم واژه ايدئولوژى با اتوپيا سخن مىگويند. چگونه قرون متأخّر- يعنى ١٨، ١٩ و ٢٠- مبتلاى ايدئولوژى شد؟
براى تبيين ابتلاى غرب مدرن به ايدئولوژى نيز بايد به عصر افلاطون بازگشت. واژه ايدئولوژى، ريشه در مفهوم «ايديا» دارد كه نخستين بار در فلسفه افلاطون مطرح شد. در فلسفه علم، باور انسان در روند تكوين خود، پنج مرحله يا حالت دارد: ابتدا «باور به مثابه هوا» كه در زبان يونانى به «دكسا» معروف است. دكسا در زبان فارسى به «گمان» و در زبان عربى به «ظن» ترجمه مىشود.
در مرحله دوم، «باور به مثابه غبار» است كه در زبان يونانى به «ايديا» شناخته مىشود. در اين مرحله، نسبت به دكسا، باور مشهورتر است، كما اينكه انسان هوا را نمىبيند؛ امّا غبار قابل مشاهده است. مشكل غبار اين است كه شكل ندارد.
در مرحله سوم، «باور به مثابه خمير» است كه در زبان يونانى به «دكترينا» معروف است. باور در اين مرحله، شكل گرفته و همچون خمير، قابل قالبگيرى است. تفكّر و باور در اين مرحله امكان شكلپذيرى و تبديل شدن به «تخنه» را كه اكنون تكنيك و تكنولوژى ناميده مىشود، دارد.