همه سخنان پيشوايان دين راهگشا، پندآموز و روح‌افزا هستند و آدمى را در رسيدن به سر منزل مقصود يارى مى‌دهند؛ ولى برخى از اين سخنان حوزه تأثيرگذارى گسترده‌ترى دارند و چون چراغى فروزنده، همه گستره راهى را كه انسان در مسير كمال در پيش رو دارد، روشن مى‌سازند. ما از اين احاديث با عنوان احاديث راهبردى تعبير و از اين پس در هر شماره موعود يكى از آنها را بررسى مى‌كنيم.

در يكى از كلمات قصار امام على (ع) چنين آمده است:

«هر كس رابطه ميان خود و خدا را نيكو سازد، خداوند رابطه او را با مردم نيكو سازد و هر كه كار آخرت را به صلاح آورد. خداوند كار او را اصلاح فرمايد و هر كس اندرز دهنده خود باشد، خدا بر او نگهبانى گمارد.»[١]

حضرت امير (ع) در اين كلام كوتاه، ولى بسيار پرمعنا و ارزشمند، از يك سو رابطه انسان با خدا، خود و ديگران و از سوى ديگر، رابطه او را با دنيا و آخرت بيان مى‌كند و تصوير جامعى از نظام ارتباطات اسلامى ارائه مى‌دهد.

الف رابطه انسان با خدا و ديگران‌

برخلاف تصوّر بسيارى از ما كه رابطه با خدا را در عرض ديگر روابط اجتماعيمان و گاه حتّى در حاشيه آن تحليل و ارزيابى مى‌كنيم، امام على (ع) رابطه با خدا را اساس ارتباطات اجتماعى و اصلاح اين رابطه را مقدّمه و زمينه‌ساز اصلاح ديگر روابط مى‌داند.

اين ديدگاه، دو نتيجه اساسى در پى دارد. نخست اينكه اگر در پى اصلاح رابطه خود با ديگران، اعمّ از پدر و مادر، همسر، فرزندان، خويشان، بستگان، دوستان، همسايگان، همكاران، همشهرى‌ها و هم‌ميهنان خود هستيم، بايد رابطه خود را با خدا اصلاح كنيم. در اين صورت، خداوند، خود رابطه ما را با ديگران نيكو مى‌سازد.

دوم اينكه، اگر در رابطه اجتماعيمان نقص و خللى احساس مى‌كنيم، بايد در درجه نخست، رابطه خود با خدا را وارسى و عيب و نقص‌هاى آن را برطرف كنيم.

هيچ انديشيده‌ايم كه چرا مردم، ناخودآگاه مردان خدا و انسان‌هاى شايسته را دوست مى‌دارند و به آنها احترام مى‌گذارند؟! اين نيست مگر به دليل مهرى كه خداوند در دل مردمان نسبت به اين بندگان ايجاد مى‌كند.