برخى انسان‌ها در مسير رسيدن به جاه، مال، مقام و موقعيّت اجتماعى و همه آنچه كه از مظاهر فريبنده دنيا به شمار مى‌آيد، همه باورها و ارزش‌ها را زير پا مى‌گذارند و آخرت خود را به قيمت دنيا بر باد مى‌دهند؛ غافل از اينكه اگر در پى اصلاح امر آخرت خود برآيند و در همه فعل و تركشان حساب و كتاب روز جزا را در نظر داشته باشند، خداوند، امر دنياى آنها را هم به بهترين شكل اصلاح مى‌گرداند.

اين مطلبى است كه در دومين فراز سخن اميرمؤمنان، على (ع) به آن تصريح شده است.

قرآن كريم نيز در اين باره مى‌فرمايد:

«مَنْكانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ‌؛[١]

وهر كس از خدا پروا كند، [خدا] براى او راه بيرون شدنى قرار مى‌دهد و از جايى كه حسابش را نمى‌كند، به او روزى مى‌رساند و هر كس بر خدا اعتماد كند، او براى وى بس است.»

ج رابطه انسان با خود و خدا

سومين مطلبى كه در كلام اميرالمؤمنين (ع) به آن پرداخته شده، موضوع رابطه انسان با خود از يك‌سو و رابطه او با خدا از سوى ديگر است. براساس اين كلام، انسان زمانى مى‌تواند به خوبى با خدا ارتباط برقرار كند و از حفظ و حراست الهى بهره‌مند شود كه ابتدا با خود رابطه خوبى برقرار كرده و نظارت مناسبى بر اعمال و رفتار خود داشته باشد.

اين همان حالتى است كه مولا على (ع) از آن به عنوان داشتن اندرزگوى درونى تعبير كرده است؛ يعنى حالتى كه انسان، پيوسته پندار، رفتار و گفتار خود را واكاوى كند و در صورت بروز هرگونه خطا، لغزش و اشتباه، چون اندرزگويى مشفق، نفس خود را نصيحت كند و از سرانجام ناگوار گناه و معصيت برحذر دارد. در اين صورت خداوند با گماردن نگهبانى از فرشتگان، او را از افتادن در وادى هلاكت و گمراهى در امان نگه مى‌دارد.

پى‌نوشت‌ها:

[١]. نهج‌البلاغه، ترجمه: محمّد مهدى فولادوند، مواعظ (كلمات قصار)، ش ٨٩، ص ٤٣٣.

[٢]. سوره طلاق (٦٥)، آيات ٢ و ٣.