آسمان و جهان (ترجمه کتاب السماء و العالم بحار الأنوارجلد 14) - علامه مجلسی - الصفحة ٩ - تفسير
خاك نمايد و آنگه كافر گويد: كاش من خاك بودم ابو القاسم گفته: بايد عوض بىپايان و جاويد باشد، قاضى براى خود دليل آورده كه براى ما نيكو است كه كار دشوارى را براى سود پايان پذير انجام دهيم، و دانستيم كه درد دادن بديگرى مشروط بمزد بىپايان نيست، بلخى دليل آورده كه پايان دادن بعوض بىجان گرفتن از جاندار نشود و جانگرفتن از او خود دردى باشد و عوضى خواهد و همچنين تا بىپايان بكشد.
و جوابش اينست كه دليلى نيست كه جان گرفتن هميشه دردناك است.
٥- اگر جانورى از ديگرى عوض خواهد و جانور ديگر ستمكار از خدا عوضى خواهد آن را بدان ستمكش پردازد و اگر نه چنين است خدا عوض او را كامل گرداند اين مختصريست از احكام عوض بعقيده معتزله- پايان- و در تفسير قول خدا وَ لِلَّهِ يَسْجُدُ در (٢٠: ٤٢ تفسيرش) گفته: البته ما گفتيم سجده دو نوع است يكى سجده عبادت چون سجده مسلمانان براى خدا، و ديگرى سجده انقياد و زبونى بدين معنى كه همه اينها ممكن الوجود هستند و از خود چيزى ندارند و هر چه دارند از خداست.
و برخى گويند مقصود همين معنا است چون جانور را جز همان نسزد و برخى گويند مقصود معنى نخست است كه فرشتهها را سزد و ديگرى گفته هر دو معنا مقصود است چون رواست لفظ مشترك براى دو معنا آيد و آن سست است.
و در قول خدا أَ لَمْ يَرَوْا إِلَى الطَّيْرِ در «٢٠: ٩٠ تفسيرش» گفته: اين ديگر دليل است بر نيرو و توانائى خدا تعالى و حكمتش كه پرندهها را پرواز كن آفريده و فضا را پرواز پذير چون بپرنده بالى داده كه باز و بسته گردد چنانچه شناگر در آب كند، و هوا را نازك آفريده كه بآسانى دريده شود و نفوذ پذيرد و گر نه پرواز نميشد «ما يُمْسِكُهُنَّ إِلَّا اللَّهُ» چون تن پرنده سنگين است و خود بخود در فضا آويزان نماند و نگهدارى خواهد و آن جز خدا نباشد، قاضى گفته: همانا