آسمان و جهان (ترجمه کتاب السماء و العالم بحار الأنوارجلد 14) - علامه مجلسی - الصفحة ٩٢ - اخبار باب

٦- در معانى الاخبار- ٣٢١-: بسندى تا رسول خدا صلى اللَّه عليه و اله و سلم كه گوسفند چون رو كند رو كرده و چون پشت كند رو كرده، گاو چون رو كند رو كرده و چون پشت كند پشت كرده، و شتر اعناق ديوانست چون رو كند پشت كرده و چون پشت كند پشت كرده و خيرى ندهد جز از سوى چپش، گفته شد يا رسول اللَّه پس چه كسى پس از اين آن را برگيرد و بدارد؟ فرمود: پس اشقياء فاجر كجايند.

صالح (يكى از راويان خبر) گفت: اسماعيل بن مهران (راوى ديگر) اين شعر را خواند:

در معانى بسندى از ابو عبيد روايت كرده كه در شرح قولش «اعناق الشياطين» گفته: يعنى نواحى شياطين و از ابى عمرو و جز او هم اين معنا نقل شده و اگر لفظ اعناق درست باشد مقصودش اينست كه شتر از نواحى ديوانست يعنى خوى و منش آنها را دارد، و اينكه فرموده پيش آمدنش پس رفتن است و پس رفتنش هم پس رفتن است ضرب المثلى است براى پر آفتى و زود نابود شدن آن، اينكه فرموده خيرش جز از سوى اشأم نيايد، يعنى از سمت چپ آن، شيرش را بدوشند و سوارش شوند و اشأم بمعنى چپ است و از اين معنا است فرموده خدا عزّ و جلّ‌ وَ أَصْحابُ الْمَشْئَمَةِ، ٩- الواقعه يعنى اصحاب شمال و جانب چپ بگفته اصمعى وحشى ناميده شود چون چپ است گفته: سمت راست انسى است.

و برخى برعكس گفتند سمت انسى آنست كه مردم براى دوشيدن شير و سوار شدن از آن درآيند كه سمت چپ حيوانست و وحشى سمت راست آنست زيرا از سمت راستش نيايند ابو عبيده گفته: عقيده من همين است و سمت وحشى همان سمت راست حيوانست زيرا ترسان از آنجا كه ترس است بجاى امن گريزد و آن سمت راست آنست.

توضيح: (در ضمن آن حديث را از فائق زمخشرى با شرحى كه گذشت نقل كرده) تا گويد: جاحظ گفته: برخى مردم پندارند چون شتر پرآفت است پيش‌