آسمان و جهان (ترجمه کتاب السماء و العالم بحار الأنوارجلد 14) - علامه مجلسی - الصفحة ٧ - تفسير
كه نبايد كسى بدانها ستم كند كه خدا آفريننده و انتقامكش است.
سپس در «إِلى رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ» گفته: يعنى پس از مرگ نزد پروردگارشان محشور شوند چنانچه بندهها، و خدا پاداشى كه آنها را سزد بدهد و نسبت به همديگرشان انتقام كشد، و در آنچه از ابى هريره روايت كردند آمده است كه خدا روز رستاخيز بهائم و جنبندهها و پرندهها را محشور سازد، و هر چيز را و عدالت خدا بدان جا رسد در آن روز كه براى جانور بيشاخ از شاخدار حق ستاند. سپس فرمايد: خاك باشيد، و از اين رو كافر هم گويد: «اى كاش بودم خاك» ٤٠- انبياء» و از ابى ذر است كه من نزد رسول خدا بودم و دو نر بهم شاخ زدند، پيغمبر فرمود ميدانيد براى چه بهم شاخ زنند؟ گفتند: ندانيم، فرمود: ولى خدا داند و ميان آنها قضاوت كند البته بنا بر اين مانند ما باشند در حشر و قصاص و جمعى از معتقدان به تناسخ اين آيه را دليل دانستند بر اينكه بهايم و پرندهها مكلفند كه فرموده «امتهايند چون شما» و اين درست نيست زيرا ما بيان كرديم مانندى آنها از چه راه است و اگر بايد در همه چيز باشد بايستى در شكل و ژست و آفرينش و اخلاق هم مانند ما باشند، و چگونه تكليف به بهائم توان كرد و خردى ندارند و تكليف بىخرد كامل درست نباشد- پايان- رازى در (١٢: ٢١٨ تفسيرش) گفته: فضلاء را در تفسيرش دو قول است.
١- خدا بهائم و پرندهها را محشور كند تا بدانها عوض دهد و اين عقيده معتزله است براى اينكه دردمند كردن آنها بىجنايت آنها نيكو نيست جز براى عوض و چون دادن عوض بدانها واجب است خدا زندهشان كند تا عوضشان دهد.
٢- اصحاب ما گويند كه ايجاب بر خدا نشدنيست بلكه خدا بخواست خود آنها را زنده كند و چند دليل آوردند كه عوض بر خدا واجب نيست، يكم: وجوب در آنجا