آسمان و جهان (ترجمه کتاب السماء و العالم بحار الأنوارجلد 14) - علامه مجلسی - الصفحة ١٩٠ - در باره مورچه
چهار باد و روزنهها در آن سازد به نام نافقاء و فاصعاء و راهطاء و چون از يكى روزنهها دنبال شود نفاق كند و از نافقاء بدر رود و اگر از آن دنبال شود از قاصعاء گريزد.
و برون لانهاش خاك است و درونش گودال و منافق هم چنين است برونش ايمانست و درونش كفر و از اين رو منافق نام گرفته قزوينى گفته: نوعى موش است و از جانورانيست كه سرورى مطاع دارند و فرمانش برند و چون با آنها است در جاى بلند يا بر سر سنگى ايستد و از هر سو راه را پايد و اگر چيز ترسناكى ديد دندانها بهم زند و سوت كشد و چون آن را شنوند بلانه خود برگردند و اگر غفلت كند تا يكى از آنها شكار شود گرد آيند و او را بكشند و ديگرى را بجاى او گزينند، و چون بدنبال روزى درآيند رئيس نخست برآيد و ديدهبانى كند و اگر چيز ترسناكى نبيند با آواز سوتش بآنها گزارش دهد تا همه بدر آيند (٢: ٢٥٩ حياة الحيوان) و زمخشرى از سفيان بن عيينه آورده كه در جانداران نباشد چيزى كه خوراك انبار كند جز آدمى، مورچه، موش و عقعق.
عقعق پرندهايست باندازه كبوتر و بشكل كلاغ و بالهاش از بالهاى كبوتر بزرگترند و دو رنگ دارد: سفيد و سياه دم دراز كه او را قعقع نيز گويند، او زير سقف آشيانه نكند و در سايه آن نماند، بلكه آشيانه بر جاهاى بلند سازد و خوى زنا و خيانت دارد، و بدزدى و پليدى وصف شود، و عرب در همه اينها بدان مثل زنند.
و بخارى و مسلم از ابى هريره آوردند كه پيغمبر صلى اللَّه عليه و اله فرمود: امتى از بنى اسرائيل نابود شدند كه دانسته نشد چه شدند و جز موش آنها را نبيند و نشناسد و نبينى كه شيرهاى شتر را براى او نهند و ننوشد و شير گوسفند را بنوشد.
نووى و جز او گفتند: يعنى گوشت و شير شتر بر بنى اسرائيل حرام است نه گوشت و شير گوسفند و اينكه موش از گوشت شتر و شيرش نميخورد دليل است كه از بنى اسرائيل مسخ شده.
و اما موش بيش بكسره باء كه بيش بمعنى زهر است جانوركى است چون