عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٣٧٩ - اعتماد و توكل بر حق

[فاذا تحقق العلم فى الصدر خاف‌]

زمانى كه دانش انسان به خداوند بزرگ و مقام حضرت او و به جريمه‌هايى كه در دنيا و آخرت براى جرم‌ها معين فرموده و به عاقبت خود كه چه خواهد شد، در دل آدمى تحقق پيدا كرد و هم چون ريشه درخت در قلب انسان ثابت گشت حالت ترس در دل او جاى خواهد كرد. از آنجا كه اين حالت كه ريشه‌اش دانش انسان به واقعيت‌ها است، ثابت خواهد شد، انواع خوف ممدوح كه در گذشته در شش قسمت بيان شد براى آدمى حاصل مى‌شود.

١- خوف از پيش‌آمدن حوادث ناگوار براى مردم بر اثر بى‌توجهى آنان به مسائل تربيتى و اعلام خطر به آنان و درصدد پيشگيرى برآمدن از آن حوادث براى نجات خلق.

٢- خوف از سوء عاقبت و فعاليت در جهتى كه عمر آدمى به حسن عاقبت خاتمه يابد.

٣- خوف از مقام خدا و در نتيجه پاك ماندن از گناه.

٤- خوف از عذاب گناه انجام گرفته كه بهترين علت براى توبه و بازگشت است.

٥- خوف از نقصان در عبادت يا قلت آن در برابر عظمت حق و در نتيجه كوشش بيشتر براى عبادت بيشتر.

٦- خوف از كوچكى خود در برابر عظمت بى‌انتهاى حضرت حق و در نتيجه، فعاليت كردن براى اتصال به حضرت او از طريق عبادات كامل جهت جبران كوچكى خويش.