قصه در قرآن - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣٥ - ١ ناديده انگاشتن عناصر تاريخى
طراوتى لذتبخش مىيابد.[١]
آزادى هنرى در داستان سرايى قرآن
در گزارشهاى قرآن از حوادث تاريخى، نمودهاى فراوانى از آزادى هنرى و ادبى وجود دارد. اين ويژگى، قرآن را از همانند تورات- كه بيشتر به كتاب تاريخ مىماند تا كتاب هدايت- ممتاز ساخته است. در ادامه، نمادهايى از اين آزادى هنرى را بيان مىكنيم.[٢]
١. ناديده انگاشتن عناصر تاريخى
قرآن در داستانهاى خود، بسيارى از عناصر سازنده تاريخ را ناديده مىگيرد؛ عناصرى مانند زمان، مكان و گاه قهرمان حادثه. در قرآن قصهاى نمىيابيم كه به زمان توجه داشته باشد. همچنين در داستانهاى قرآن، مكان ناديده گرفته شده است؛ مگر در چند مورد كه آن مكانها نيز مورد توجه نيست. شخصيتها نيز مدّنظر قرآن نيستند؛ مگر آنجا كه شناخت آنها نقش سازنده و آموزندهاى داشته باشد.
گزينش عناصر تأثيرگذار در غرض داستان، يكى از اصول و پايههاى بلاغت است.
[١] . محمود بن حمزه كرمانى، قرآنپژوه قرن ششم، در اينباره اثرى ارزنده با نام« البرهان فى توجيه متشابه القرآن» دارد كه در آن، تفاوتهاى آيات تكرار شده را بيان كرده است. گزيدههايى از آن را در جلد پنجم« التمهيد» در بحث« اعجاز بيانى» آوردهايم. بنگريد به: التمهيد فى علوم القرآن، ج ٥، بحث« نكت وظرف فيما تكرّر من الآيات».
[٢] . بنگريد به: الفنّ القصصى فى القرآن الكريم، ص ٨٠- ٨٤.