قصه در قرآن - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٧٠ - سد بزرگ مأرب
«حيره»[١] را دچار سردرگمى كرد. مدت سلطنتش ١٦٠ سال بود و برخى گزارش كردهاند كه وى بر سرزمين روم نيز حكم راند و «ماهان قيصر» را بر آنجا گمارد.[٢]
ابن خلدون در اينجا نسبت به اين موضوع ساكت مانده، اما در مقدمه خود آن را بىپايه و اساس خوانده و از افسانههاى خرافى رايج ميان مردم دانسته است. وى مىگويد: از خبرهاى پوچ، چيزهايى است كه درباره پادشاهان يمن و جزيرة العرب نقل مىكنند كه آنها با سپاهيان انبوه به دورترين نقاط گيتى لشكر كشيدند و كشورهاى آباد را با هجوم بىامان خود به زانو در آوردند. مىگويند: ذو الاذعار، از فرمانروايانشان، با مغرب جنگيد و آنجا را تسخير كرد و همين طور فرزندش ياسر به صحراى شنى در سرزمين مغرب رسيد. تبّع ديگر- كه اسعد ابوكرب باشد- موصل و آذربايجان را به چنگ آورد و با تركان رو به رو شد و با آنان جنگيد و تار و مارشان كرد و براى بار دوم و سوم نيز با آنان نبرد كرد. پس از آن، سه تن از پسران وى
[١] . حيره شهرى آباد در عراق، نزديك كوفه است. اين شهر پايتخت حكومت لخميان يا منذران بود. آنهادست نشاندگان دولت ايران در نواحى عراق بودند؛ چنان كه غسّانيان دست نشاندگان روم در نواحى شام بودند. نخستين حكمرانان عراق آل تنوخ بودند. از جمله آنان جذيمه ابرش است كه پس از او حكومت به خواهر زادهاش، عمروبن عدىّ، از آل نصر- كه شاخهاى از لخم بودند- منتقل شد، از اين رو حكومت آنان را دولت آل نصر، آل لخم، آل عمروبن عدىّ يا پادشاهان حيره مىگويند و به اعتبار آنكه پنج نفر از پادشاهانش منذر نام داشتند، دولت منذران ناميده مىشود. منذران به شيوه نسطوريان، مسيحيت اختيار كرده بودند. دوره حكومتشان ٣٦٠ سال بود( ٢٦٨- ٦٢٨ م) و پايتخت همه آنان شهر حيره بود كه در سه مايلى كوفه، بر كرانه غربى فرات واقع است و اكنون در جنوب شرقى نجف اشرف قرار دارد. حيره و پادشاهان آن ارتباطى با پادشاهان حمير در يمن نداشتند( العرب قبل الاسلام، ص ٢٢١- ٢٢٣).
[٢] . تاريخ ابن خلدون، ج ٢، ص ٥٢.