اولین چالشی که به نظر ما فراپیش متن قرار دارد، به واژه کنز مربوط می‌شود. گر چه از منظر اهل معرفت تعبیر کنز یا گنج کنایه از دارایی و غنای ذات حق تعالی است، اما تشبیه خداوند به کنز چندان درست به نظر نمی‌رسد؛ زیرا واژه کنز یا گنج، ما را به یاد سکه و اشیای قیمتی و صندوق گنج می‌اندازد و این‌ها مستلزم رهیافت کثرت و جمعیت به ذات حق است. همچنین اگر معنای کنز را همان ظرف نگهدارنده شیء قیمتی بدانیم،[١] تهی بودن درون را به ذهن تداعی می‌کند و خداوند _ که صمد است _ از این وصف منزه است. مؤید این اشکال، یافت نشدن آیه یا حدیثی معاضد است که خداوند را به کنز تشبیه نموده باشد!

اشکال دیگر، مربوط به تعبیر «مخفیّاً» است. خفاء امری نسبی و لازمه آن وجود مخفی و مخفی علیه (پنهان و پنهان شونده) است. در اینجا مخفی علیه نمی‌تواند خدا باشد؛ زیرا ذاتاً و ازلاً آشکار و هویداست.

همچنین، نمی‌تواند مراد از آن، مخلوقات باشند؛ زیرا آفریده‌ها از ازل موجود نبوده‌اند تا خداوند از آنها مخفی باشد؛ مخلوقات خود مسبب خفایند نه سبب آنها ! پس خداوند از چه چیزی مخفی است؟[٢] افزون بر این، آیا درست است بر خداوند که وجودی آشکار و هویدا دارد، مخفیّاً اطلاق شود؟

عارفان به این پرسش چنین پاسخ گفته‌اند که:

الف: مراد از خفا نبودن موجودی غیر از خداست که عارف به او باشد و خدا خواسته تا تعداد عارفین به او فزونی گیرند. از این رو، آنان را آفرید. مؤید این جواب، نقل واژه «لم اعرف» به جای مخفیّاً در برخی متون است.

ب: همان طور که قبلاً اشاره شد، واژه خفا از اضداد است و معنای ظهور و کتمان می‌دهد و در اینجا مراد، ظهور است.

ج: معنای جمله این است که «کنت ظاهراً فی غایة الظهور». و اگر چیزی به شدت ظاهر
باشد، مخفی و نیازمند حجاب خواهد بود؛ مانند خورشید که از شدت نور وجود حجاب را

[١]. ص٧٩.

[٢]. ص٨٢.