این مطلب خود یکی از چالش‌های عمده حدیث کنز مخفی است که برخی از دانشمندان نیز آن را دلیل بر ساختگی بودن حدیث دانسته‌اند.[١] با توجه به این نکته، ذهنیت ورود حدیث از منابع غیر عربی، مانند فارسی زبانان تقویت می‌شود.

موضوع حدیث

از معیار‌های اهمیت حدیث، اهمیت موضوع آن است. اگر موضوع حدیثی سرنوشت ساز باشد، دقت و تأمل بیشتری در سند و دلالت می‌طلبد. از این رو، فقیهان به احادیث فقهی بیش از سایر احادیث اهتمام ورزیده و احادیث احکام را مورد توجه ویژه قرار می‌دهند؛ چرا که مربوط به حوزه اعمال مکلفان است.

اما باید دید موضوع حدیث مورد بحث _ که با جنبه‌های اعتقادی سرو کار دارد _ از چه جایگاهی برخوردار است. آیا مفاد این گونه احادیث هم، مانند مفاد احادیث «من بلغ» است[٢] که به گفته برخی عالمان دینی نیازمند بررسی سندی نیست؟[٣] یا این که باتوجه به جنبه اعتقادی این نوع احادیث، واکاوی آن بیشتر ضرورت دارد؟

دیدگاه بیشتر دانشمندان و برداشت‌های دقیق عرفانی و فلسفی از حدیث مورد بحث، مؤید نظر اخیر است. از این رو، باور به عدم اعتبار خبر واحد در گزاره‌های اعتقادی، دیدگاه مشهور امامیه است:

بناء الامامیة علی عدم الاعتماد علی خبر واحد فی اصول ...[٤]

البته در اینجا دیدگاهی وجود دارد که میان اصول عقاید و کلیات آن، با جزئیات عقاید _ که مجرد عقد قلب و تسلیم را از مکلف می‌خواهد _ فرق نهاده و یقین‌آور بودن را در قسم دوم ضروری نمی‌داند.[٥] طبق این دیدگاه، حدیث «کنز مخفی» حتی اگر خبر واحد باشد، می‌تواند مورد نظر قرار گیرد. اما طبق دیدگاه نخست، خبر واحد در بخش اعتقادات، فاقد حجیت خواهد بود و یکی از اشکالات حدیث مورد بحث خواهد بود؛ همچنان که برخی مفسران معاصر با این رویکرد بر این حدیث اشکال گرفته‌اند.[٦]

[١]. ص٣٨٧ و ٤٧٣.

[٢]. ص١٥٨.

[٣]. ج١، ص٥٥.

[٤]. ص١٥١.

[٥]. ج٣، ص١١١.

[٦]. ص١٧٩.