در برخی از روایات بر این نکته تأکید شده است که حتی وجود شواهد خلاف نیز نباید اصل حمل بر صحت را مخدوش کند؛ برای مثال، در جایی که از کسی رفتاری ناخوش به ما گزارش شده است و خودش منکر آن است، از ما خواسته شده است تا چشم و گوش خویش را تکذیب کنیم و سخن او را مقدم بداریم، هرچند پنجاه تن بر ضد او گزارش داده باشند:

كذِّبْ سَمْعَك وَ بَصَرَك عَنْ أَخِیك فَإِنْ شَهِدَ عِنْدَك خَمْسُونَ قَسَامَهً وَ قَالَ لَك قَوْلاً فَصَدِّقْهُ وَ كذِّبْهُم؛[٢]

گوش و چشمت را نسبت به بردارت تکذیب کن. پس اگر پنجاه سوگندخور نزدت شهادتی دادند و او سخنی گفت، او را تصدیق نما و آنان را تکذیب کن.

٤. توجیه رفتار دیگران

در برخی احادیث توصیه شده است که اگر رفتاری ناپسند از کسی مشاهده کردیم، نه تنها از بدبینی نسبت به او بپرهیزیم. افزون بر آن، لازم است بکوشیم توجیهی پذیرفتنی برای آن رفتار به دست دهیم؛ برای مثال، از امیر مؤمنان نقل شده است که فرمود:

اطْلُبْ لِأَخِیك عُذْراً فَإِنْ لَمْ تَجِدْ لَهُ عُذْراً فَالْتَمِسْ لَهُ عُذْراً؛[٣]

برای برادرت عذری بجوی، پس اگر عذری برایش نیافتی، عذری برایش دست و پا کن.

در این حدیث، تعبیر «التمس له عذراً» به کار رفته است که درست معادل عذرتراشی است.[٤]

٥. ستایش دارندگان این صفت

در حدیث معروفی از امام علی _ که کلینی آن را به امام حسن٧ نسبت می‌دهد[٥] _ حضرت یکی از یاران خود را به نیکی می‌ستاید و اوصاف برجسته او را بر می‌شمارد؛ از جمله آن که:

[١]. همان.

[٢]. عوالی اللآلی، ج١، ٢٥؛ بحار الانوار، ج٧٥، ص١٩٧؛ مستدرک الوسائل، ج٩، ص١٤٦-١٤٧.

[٣]. الکافی، ج١٥، ص٣٥٥ [چاپ دار صعب، بیروت، ج٨، ص١٤٧].

. [٦] الخصال، ج٢، ص٦٢٢.این حدیث از پیامبر اکرم٦ نیز نقل شده است (بحار الانوار، ج٧٥، ص١٩٧).

. [٧] «التمس له عذراً: اوجده له» (المنجد فی اللغه العربیه المعاصرة، ص١٣٠٠).