برخی از عالمان و محدثان شیعه هم به مناسبت، از حدیث کنز مخفی سخن به میان آورده و به نقد آن پرداخته‌اند. شوشتری(م١٠١٩ق) در احقاق الحق،[١] شیخ علی نمازی(م١٤٠٥ق) در مستدرک سفینة البحار،[٢] و از عالمان اهل سنت نیز: زرکشی(م٧٩٤ق) در اللآلی المنثورة،[٣] سخاوی(م٩٠٢ق) در المقاصد الحسنة،[٤] ابن کنانی (م٩٦٣ق) در تنزیه الشریعة،[٥] فتنی (م٩٨٦ق) در تذکرة الموضوعات،[٦] عجلونی (م١١٦٢ق) در کشف الخفاء،[٧] ابو المحاسن قاوقچی (م١٣٠٥ق) در اللؤاللؤ المرصوع،[٨] و صابطی در جامع الاحادیث القدسیة[٩] همگی حدیث را جعلی دانسته‌اند. البته مستند قول اهل سنت، بیشتر ابن تیمیه(م٧٢٨ق) است که می‌گوید:

لیس من كلام النبی٦ و لا اعرف له اسناداً صحیحاً و لا ضعیفاً.[١٠]

در این میان، برخی ضمن مجعول دانستن حدیث، محتوای آن را صحیح و مطابق با قرآن دانسته‌اند.[١١]

اعتراف ابن عربی

وی در کتاب الفتوحات می‌گوید:

ورد فی الحدیث الصحیح كشفاً، الغیر الثابت نقلاً عن رسول الله عن ربه - جل و عزه - انه قال ما هذا معناه: كنت كنزاً لم اعرف ...[١٢]

با توجه به این اظهارات معلوم می‌شود حدیث ساخته عرفایی همچون ابن عربی است که از راه مکاشفه بدان راه یافته‌اند و گزاره‌ای که از راه مکاشفه به دست آمده باشد، نمی‌تواند مشمول عنوان حدیث قرار گیرد؛ زیرا طریق کشف و شهود تنها برای خود عارف حجت است، اما برای

. [٧٣٠] آداب الصلوة، ص١٥١.

. [٧٣١] به عنوان نمونه ر.ک: الفتوحات، ج٢، ص٢٣٢.

[١]. به عنوان نمونه ر.ک: ممد الهمم، ص٢٣.

[٢]. رسائل اخوان الصفا، ج٣، ص٣٥٧.

. [٧٣٤] مجموعه رسائل و مصنفات کاشانی، ص٣٧١.

[٣]. الحکمة المتعالیة، ج٦، ص٣٠١.

. [٧٣٦] تفسیر المراغی، ج٢٥، ص١٣٣.

. [٧٣٧] شرح نهج البلاغه، ج٥، ص٦٣؛ فصوص الحکم، ج٢، ص١١٢.

. [٧٣٨] الفتوحات، ج٢، ص١١٢.

. [٧٣٩] مفاتیح الغیب، ص٢٩٣؛ آداب الصلوة، ص١٥١.

[٤]. تفسیر غرائب القرآن و رغائب الفرقان‌، ج٢، ص١٧٥.

[٥]. کشف الاسرار و عدة الابرار، ج٦، ص٤٧٧؛ جامع الأسرار و منبع الأنوار، ص١٠٢، ١٤٤و ١٦٤.