١ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص

علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٤٠ - بررسی و تحلیل احادیث شیعه در باره قضا شدن نماز صبح پیامبر

میانشان بوده باشند.[١]

ب) مخالفان

بی گمان، بیشتر صاحب‌نظران و دانشمندان شیعه که به تحلیل مضمون این حدیث پرداخته‌اند، به دلایل مختلف، محتوای این احادیث را _ که گویای در خواب ماندن رسول خدا٦ برای نماز صبح است _ نپذیرفته‌اند. در اینجا سخنان برخی از معروفین آنان ذکر می‌شود:

شیخ مفید _ که از استوانه‌های اصلی شیعه محسوب می‌شود _ می‌نویسد:

نیز آن خبری که گویای در خواب ماندن رسول خدا٦ از نماز صبح است، از جنس خبری است که گویای سهو پیامبر٦ در نماز است و این اخبار [در خواب ماندن]، از اخبار آحاد است که نه باعث علمی می‌شود و نه عملی بر طبق آنها و هر کس بر طبق آنها عمل کند، به یقین به ظن عمل کرده است.[٢]

البته ایشان در ادامه مطلب، با تفاوت گذاشتن بین سهو و خواب، به گونه‌ای خواسته‌ سهو را به دور از شأن رسول خدا٦ بداند؛ در حالی که خواب ماندن برای نماز را خیلی مستبعد و دور از شأن مقام آن حضرت نشمرده‌ است.[٣]

سید بن طاووس با اشاره به برخی از روایات نقل شده از اهل سنت _ که به همین مضمون آمده است _ می‌گوید:

بین این احادیث و آنچه در حدیث: «تنام عینه و لا تنام قلبه» آمده، تناقض
وجود دارد.[٤]

صاحب جواهر بعد از مطرح کردن برخی از دلایل موافقان این احادیث می‌گوید:

با همه این احوال، انصاف این است که نمی‌توان جرأت کرد که این قضیه را به آن حضرت نسبت داد؛ چون آیات و روایات؛ چنان که نقل شده است، بر پاک بودن آن حضرت و اهل بیتش: از تمام پلیدی‌ها، گناهان، زشتی‌ها و عیوب و [نیز] بر مصون ماندن از هرگونه لغزش و خطایی در گفتار و رفتار دلالت دارند و این که آنان به بالاترین درجات کمال رسیده‌اند و از نظر کمالات بر همگان برتری دارند و چشم‌هایشان به خواب می‌رود و دل‌های آنان بیدار است، و این که حالت آنان در خواب، مانند حالشان در بیداری است. و خواب، چیزی از ادراک آنها را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد ... و این که ملائکه شب و روز نماز صبح پیامبر را مشاهده می‌کردند و به هنگام هر نمازی نزد ائمه:


[١]. ملاذ الأخیار، ج٤، ص٣٣٦؛ استقصاء الاعتبار فی شرح الاستبصار، ج٤، ص٤٧٥.

[٢]. ذکری الشیعة فی أحکام الشریعة، ج٢، ص٤٢٢.

[٣]. مسالک الأفهام الی تنقیح شرائع الأسلام، ج٢، ص٣٨٥.

[٤]. مرآة العقول، ج١٥، ص١٥٧.