در اين حديث شريف هم اشاره به حقيقت تشهّد و هم اشاره به آداب آن و هم اشاره به سرّ آن است؛ چنانچه فرمايد: «تشهّد ثناى خداوند تعالى است». و اين حقيقتِ تشهّد، بلكه جميع عبادات است؛ چنانچه سابق بر اين اشاره شد [١]

راستىِ زبانت را به صفاى صدق ضميرت بپيوند، كه او تو را بنده آفريده و دستورت داده تا با قلب و زبان و (همه) اعضاء و جوارحت عبادتش كنى و بدان جهت كه او پروردگار تو است، بندگى او نمايى، و بدانى كه اختيار و سرنوشت خلق به دست اوست و كس را ياراى هيچ نَفَسى و نيم نگاهى جز به توان و خواست او نيست و جز با اجازه و اراده او قادر به انجام كوچك‌ترين كارى در مملكت او نمى‌باشند. خداوند عزّ وجلّ فرموده:" پروردگار تو آنچه بخواهد مى‌آفريند و انتخاب و اختيار مى‌كند و آنان را در كارهايشان گزينش و انتخاب نيست، منزّه و برتر است خدا از آنچه شرك مى‌ورزند". پس بنده سپاسگزار خدا باش در عمل، آن سان كه به زبان و ادعا ذكر او گويى. و راستىِ زبانت را به صفاى ضميرت بپيوند كه او تو را آفريده (و از درونت آگاه است) پس برتر و والاتر از آن است كه كسى را بدون آن‌كه نخست او اراده كند، اراده‌اى باشد. پس با تسليم و رضا به فرمان او و با عبادت كردن به وسيله انجام اوامرش بندگى به جاى آر. و تو را به صلوات بر پيامبرش محمد صلّى اللَّه عليه و آله امر كرده، پس نماز خدا را با صلوات بر پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم و طاعت او را با طاعت آن حضرت و شهادت (به وحدانيّت) او را به شهادت (به رسالت) آن جناب صلى الله عليه و آله و سلم وصل كن؛ و بنگر كه بركات معرفت حرمت آن جناب از دستت نرود تا از بهره درود فرستادن او و از امر خداوند به آن جناب كه اگر به آنچه فعل يا تركش واجب است و به سنن و آداب عمل كنى و مرتبت بلند او را نزد خداوند عزّ وجلّ بدانى، براى تو استغفار كند و درباره‌ات شفاعت نمايد، مرحوم گردى». (مصباح الشريعة، ص ٩٣، الباب الثاني و الأربعون في التشهّد؛ شرح مصباح الشريعة، گيلانى، ص ١١٤، الباب السابع عشر في التشهّد؛ رسائل الشهيد الثاني، أسرار الصلاة، ص ١٣٤؛ بحار الأنوار، ج ٨٢، ص ٢٨٤، حديث ١١)

[١] ر. ك: صفحه ٢٣.