موسوعة الإمام الخميني 47 (سرّ الصلوة) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٥ - بيان مرتبه دوم (حضور قلب تفصيلى)

لسانِ مصدر آن، كه به وجهى حقّ- جلّ و علا- و به وجهى رسول خاتم- صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم- است، براى امثال ما كه سرّشان تصفيه نشده و تعلّقشان از غير حقّ نبريده بهتر است. و در باب قرائتْ شمّه‌اى از اين كلام پيش مى‌آيد [١]، ان شاء اللَّه.

[بيان مرتبه دوم (حضور قلب تفصيلى)]

مرتبه دوم از حضور قلب، حضور قلب در عبادت است تفصيلًا. و آن، چنان است كه قلب عابد در جميع عبادت حاضر باشد و بداند كه حقّ را به چه توصيف مى‌كند و چطور مناجات مى‌كند. و از براى آن، مراتب و مقاماتى است بسيار متفاوت، حسب تفاوت مقامات قلوب و معارف عابدان.

و بايد دانست كه احاطه تفصيليه به اسرار عبادات و كيفيت مدح و ثناى به هر يك براى احدى جز كُمّل اصفياء به طريق افاضه و وحى الهى ممكن نيست.

و ما اينجا به طريق اجمال مراتب كلّيه آن را بيان مى‌كنيم.

پس، يك طايفه هستند كه از نماز و ساير عبادات جز صورت و قشر و هيئت مُلكى آن را نمى‌دانند، ولى مفاهيم عرفيّه اذكار و ادعيه و قرائت را مى‌فهمند؛ و حضور قلب آنها فقط آن است كه در وقت ذكر يا قرائتْ مفاهيمِ آن را در قلب حاضر كنند و دل آنها با مناجات با حقّ حاضر باشد. و مهمّ براى اين طايفه آن است كه حقايق را تقييد نكنند به همان معانى عرفيّه كه خود فهميدند و گمان نكنند كه براى عبادات جز اين صورتْ حقيقتى نيست؛ كه اين عقيده علاوه بر آن‌كه مخالف عقل و نقل است براى انسان خيلى ضرر دارد، و انسان را قانع و واقف مى‌كند و از سير علمى و عملى باز مى‌دارد. و يكى از شاه‌كارهاى بزرگ شيطان آن است كه انسان را به آن چيزى كه پيش خودش است سرگرم و

[١] ر. ك: صفحه ١١٦.