موسوعة الإمام الخميني 47 (سرّ الصلوة) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٣ - بيان مرتبه اول حضور قلب (حضور قلب اجمالى)

باز عمل را خالص فرمود از توجه به كثرت، و يكسره خود را فانى در حقّ فرمود و عمل به دست حقّ واقع شد و چنين عمل در ميزان سنجش بر نيايد و مقابلتْ چيزى با آن نكند. و ما در باب نيّت- ان شاء اللَّه- شرحى در اين موضوع مى‌نگاريم‌ [١].

و اكنون قلم را مصروف مى‌نماييم در بيان مراتب حضور قلب، و از براى آن، مراتب و مقاماتى است بسيار كه به طريق اجمال و نمونه مراتب كلّيه آن را بيان مى‌كنيم.

بايد دانست كه عبادات مطلقاً ثناى مقام مقدّس ربوبيت است به مراتب آن، كه كلّىِ آن رجوع كند به ثناى ذات يا ثناى اسماء و صفات و يا ثناى تجلّيات، تنزيهاً يا تقديساً يا تحميداً؛ و هيچ عبادتى به حسب سرّ و حقيقت خالى از يك مرتبه از ثناى معبود نيست.

[بيان مرتبه اول حضور قلب (حضور قلب اجمالى)]

بنابراين، اوّل مرتبه حضور قلب در باب عبادات، حضور قلب در عبادات است اجمالًا؛ و آن از براى همه كس ميسور است. و آن، چنان است كه انسان به قلب خود بفهماند كه باب عبادات باب ثناى معبود است. و از اوّل عبادت تا آخر آن، به طور اجمال، قلب را به اين معنى كه اشتغال به ثناى معبود دارد متوجّه و حاضر كند؛ گرچه خود نمى‌داند چه ثنايى مى‌كند و ذات مقدّس را به چه و با چه ثنا مى‌كند و آيا اين عبادت ثناى ذاتى است يا اسمائى يا غير آن، تقديسى يا تحميدى است؛ مثل آن‌كه شاعرى مديحه‌اى براى كسى بگويد و به طفلى بفهماند كه اين در مدح فلان است، ولى او نداند كه ممدوح را با چه و به چه مدح و ثنا كرده؛ او اجمالًا مى‌داند كه مدح مى‌كند گرچه تفصيلًا نداند.

[١] ر. ك: صفحه ١٠١.