اين غفلت از يك بُعد مضرّ است؛ چراكه انسان واقعيّات را هم فراموش كرده و از آنها غافل مى‌شود. چه بسا در اعمال روزانه‌اش به مسأله معاد توجه نداشته باشد كه اين خداى ناكرده موجب ارتكاب گناه مى‌شود، [١] مشخص است در آن حالتى كه مرتكب گناه مى‌شود، به مسأله معاد توجه ندارد و الّا در همان حال، اگر آن گناه پيش او تجسّم پيدا كند و عقوبتهاى الهى در نظرش مجسّم شود، امكان ندارد دست به طرف آن گناه دراز كند. [٢]

[١]. (اقْتَرَبَ لِلنَّاسِ حِسابُهُمْ وَ هُمْ فى غَفْلَهٍ مُعْرِضُون). (أنبياء، آيه ١) حساب مردم به آنان نزديك شده، در حالى كه در غفلت‌اند و روى گردانند!

(يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تُلْهِكُمْ أَمْوالُكُمْ وَ لا أَوْلادُكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ فَأُولئِكَ هُمُ الْخاسِرُون). (منافقون، آيه ٩) اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! اموال و فرزندانتان شما را از ياد خداوند غافل نكند و كسانى كه چنين كنند، زيانكارانند!

(وَ مَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرينٌ). (زخرف، آيه ٣٦) و هر كس از ياد خداوند روى‌گردان شود شيطان را سراغ او مى‌فرستيم پس همواره قرين او است!

[٢]. عَنْ رسول الله عليه وآله السّلام: أَكْثِرُوا مِنْ ذِكْرِ هَادِمِ اللَّذَّاتِ، قِيلَ: يَارَسُولَ اللَّهِ! فَمَا هَادِمُ اللَّذَّاتِ؟ قَالَ: الْمَوْتُ، فَإِنَّ أَكْيَسَ الْمُؤْمِنِينَ أَكْثَرُهُمْ ذِكْراً لِلْمَوْتِ وَ أَشَدُّهُمْ لَهُ اسْتِعْدَاداً. (مستدرك‌الوسائل، ج ٢، باب ١٧، ص ١٠٣) از بين‌برنده لذت‌هاى كاذب را زياد ياد كنيد، عرض كردند: آن چيست؟ حضرت فرمودند: ياد مرگ، به راستى كه زيرك‌ترين مؤمن كسى است كه بيش از همه به ياد مرگ و آماده‌تر براى فرا رسيدن آن باشد.

- قَالَ الصَّادِقُ (ع): ذِكْرُ الْمَوْتِ يُمِيتُ الشَّهَوَاتِ فِى النَّفْسِ وَ يَقْطَعُ مَنَابِتَ الْغَفْلَهِ وَ يُقَوِّى النَّفْسَ بِمَوَاعِدِ اللَّهِ وَ يُرِقُّ الطَّبْعَ وَ يَكْسِرُ أَعْلَامَ الْهَوَى وَ يُطْفِئُ نَارَ الْحِرْصِ وَ يُحَقِّرُ الدُّنْيَا وَ هُوَ مَعْنَى مَا قَالَ النَّبِىُّ: فِكْرُ سَاعَهٍ خَيْرٌ مِنْ عِبَادَهِ سَنَه. (مستدرك الوسائل، ج ٢، باب ١٧، ص ١٠٥) ياد مرگ، شهوات غير مشروع را در نفس مى‌ميراند، ريشه‌هاى غفلت و ناآگاهى را مى‌كند، دل را به وعده‌هاى الهى تقويت مى‌كند، به طبيعت آدمى، نرمى و رقّت مى‌بخشد، نشانه‌هاى هواپرستى را درهم مى‌شكند، آتش حرص را فرو مى‌نشاند و دنيا را در نظر آدمى كوچك و حقير مى‌سازد و اين همان معناى جمله‌اى است كه پيامبر گرامى فرموده: يك ساعت (يك لحظه) فكر از يك سال عبادت بهتر است.

- قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ (ع): لَوْ رَأَى الْعَبْدُ أَجَلَهُ وَ سُرْعَتَهُ إِلَيْهِ لَأَبْغَضَ الْأَمَلَ وَ طَلَبَ الدُّنْيَا. (مشكاه الأنوار، ص ٣٠٥) هر كس از سرعت مرگ اطلاع داشته باشد، آرزوهاى خود را ترك مى‌كند و دنيا را مبغوض مى‌شمارد.

- قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (ع): مَا أَنْزَلَ الْمَوْتَ حَقَّ مَنْزِلَتِهِ مَنْ عَدَّ غَداً مِنْ أَجَلِهِ وَ مَا أَطَالَ عَبْدٌ الْأَمَلَ إِلَّا أَسَاءَ الْعَمَلَ. (همان) هر كس بگويد من فردا زنده خواهم بود حقيقت مرگ را در نيافته است، هر كس آرزوى دراز داشته باشد مرتكب گناه مى‌گردد.

- قَالَ أبُوعَبْدِاللَّهِ (ع): أَكْثِرْ ذِكْرَ الْمَوْتِ فَإِنَّهُ لَمْ يُكْثِرْ عَبْدٌ ذِكْرَ الْمَوْتِ إِلَّا زَهِدَ فِى الدُّنْيَا. (همان) زياد ياد مرگ كنيد؛ زيرا هر كس زياد از مرگ ياد كند زاهد مى‌گردد و دل به دنيا نمى‌دهد.

- قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ (ع): أَلَا إِنَّ الْقُبُورَ رَوْضَهٌ مِنْ رِيَاضِ الْجَنَّهِ أَوْ حُفْرَهٌ مِنْ حُفَرِ النِّيرَانِ أَلَا وَ إِنَّهُ يَتَكَلَّمُ فِى كُلِّ يَوْمٍ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ؛ أَنَا بَيْتُ الْوَحْشَهِ أَنَا بَيْتُ الدُّودِ أَلَا وَ إِنَّ وَرَاءَ ذَلِكَ يَوْماً تَذْهَلُ فِيهِ كُلُّ مُرْضِعَهٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ وَ يَكُونُ الْوِلْدانَ شِيباً السَّماءُ مُنْفَطِرٌ بِهِ وَ تَضَعُ كُلُّ ذاتِ حَمْلٍ حَمْلَها وَ تَرَى النَّاسَ سُكارى وَ ما هُمْ بِسُكارى وَ لكِنَّ عَذابَ اللَّهِ شَدِيدٌ أَلَا إِنَّ مِنْ وَرَاءِ ذَلِكَ جَنَّهً- عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ أَعَاذَنَا اللَّهُ وَ إِيَّاكُمْ مِنَ الْعَذَابِ الْأَلِيمِ وَ رَحِمَنَا وَ إِيَّاكُمْ مِنَ الْعَذَابِ الْمُهِين. (همان) آگاه باشيد! قبرها يا باغى از باغ‌هاى بهشتند يا گودالى از گودال‌هاى دوزخ، متوجه باشيد كه قبر در هر روز سه بار سخن مى‌گويد و در هر بار فرياد مى‌زند: من خانه تنهايى هستم. من لانه كرم‌ها هستم. آگاه باشيد! پس از عالَم قبر، روزى فرا مى‌رسد كه زنان شيرده، كودكان شيرخوار را رها مى‌كنند و از آن‌ها غافل مى‌شوند، روزى كه كودكان پير مى‌شوند و آسمان‌ها پاره پاره مى‌گردند و زنان باردار از فرط ناراحتى بچه‌هاى خود را سقط مى‌كنند. در آن روز خيال مى‌كنى كه مردم مست هستند در حالى كه مست نيستند، بلكه عذاب خداوند بسيار بزرگ است و آنان از شدت عذاب مدهوش هستند، آگاه باشيد! بعد از مرگ بهشتى هست كه وسعت و پهناى آن به اندازه زمين و آسمان است، خداوند ما و شما را از عذاب خواركننده نگه دارد.