قسمت اول: «أَصْبَحْتُ بِأَجَلٍ مَنْقُوصٍ‌»؛ در حالى صبح كردم كه يك روز را پشت سر گذاشتم، يك روز از عمر مقدّرم كاسته شد، آن هم كاسته شدنى كه قابل جبران نيست و اين يك واقعيت است.

وقتى انسان مى‌بيند كسى در سن پنجاه سالگى از دنيا رفته و كلمه «پنجاه سال» را درباره ديگران مى‌شنود، روى آن حساب كرده و با خودش مى‌گويد: خب؛ او آدم مسنّى بوده و در سن كهولت از دنيا رفته است؛ اما هنگامى كه خودش به سن پنجاه سال رسيد با اندك تأملى نسبت به گذشته خود مى‌بيند اين عمر پنجاه ساله در زمانى بسيار كوتاه بر او گذاشته است، مثل اين‌كه واقعاً بيشتر از پنج روز يا پنج ماه در اين دنيا زندگى نكرده است! چطور پنجاه سال به اين سرعت گذشت؟! [٢] بنابراين آينده هم، چندان طولانى نخواهد بود، پنج يا ده سال، كمتر يا بيشتر، بالاخره پايان كارِ اين زندگى دنيوى بازگشت به سوى خداوند است.

از اين رو، يكى از گرفتاريهاى انسان، كوتاهىِ مدت اقامت او دراين دنيا است. [٣]

[١]. قَالَ رسول الله (ص): إِنَّا مَعَاشِرَ الْأَنْبِيَاءِ أُمِرْنَا أَنْ نُكَلِّمَ النَّاسَ عَلَى قَدْرِ عُقُولِهِم. (بحار الأنوار، ج ٧٤، باب ٧، ص ١٣٩) ما پيامبران مأمور شديم كه با مردم به اندازه عقل و خردشان سخن بگوييم.

[٢]. عن اميرالمومنين (ع): الْفُرَصُ تَمُرُّ مَرَّ السَّحَابِ. فرصتها مانند گذشتن ابر مى‌گذرد. (تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، ص ٤٧٣)

[٣]. قالَ الصَّادِقُ (ع): مَكْتُوبٌ فِى التَّوْرَاه ... أَبْنَاءَ الْأَرْبَعِينَ أَوْفُوا لِلْحِسَابِ أَبْنَاءَ الْخَمْسِينَ زَرْعٌ قَدْ دَنَا حَصَادُهُ أَبْنَاءَ السِّتِّينَ مَا ذَا قَدَّمْتُمْ وَ مَا ذَا أَخَّرْتُمْ أَبْنَاءَ السَّبْعِينَ عُدُّوا أَنْفُسَكُمْ فِى الْمَوْتَى أَبْنَاءَ الثَّمَانِينَ يُكْتَبُ لَكُمُ الْحَسَنَاتُ وَ لَا يُكْتَبُ عَلَيْكُمُ السَّيِّئَاتُ أَبْنَاءَ التِّسْعِينَ أَنْتُمْ أُسَرَاءُ اللَّهِ فِى أَرْضِهِ ثُمَّ يَقُولُ: مَا تَقُولُ فِى رَجُلٍ كَرِيمٍ أَسَرَ رَجُلًا مَا ذَا يَصْنَعُ بِهِ؟ قُلْتُ: يُطْعِمُهُ وَ يَسْقِيهِ وَ يَفْعَلُ بِهِ فَقَالَ: فَمَا تَرَى اللَّهَ صَانِعاً بِأَسِى؟ (روضه الواعظين و بصيره المتعظين، ج ٢، ص: ٤٨٦) امام صادق (ع) فرمودند در تورات نوشته است: ... اى چهل سالگان! براى بررسى حساب آماده شويد. اى پنجاه سالگان! كاشته و زراعتى هستيد كه هنگام درو كردنش فرا رسيده است. اى شصت سالگان! بنگريد چه پيش فرستاده‌ايد و چه به جا گذاشته‌ايد. اى هفتاد سالگان! خويش را در شمار مردگان بشماريد. اى هشتاد سالگان! حسنات شما براى شما نوشته مى‌شود و خطاهاى شما نوشته نمى‌شود. اى نود سالگان! شما اسيران خدا در زمين خداييد. امام صادق (ع) در اين هنگام فرمودند: در مورد مرد كريمى كه اسيرى داشته باشد، چه گفته مى‌شود؟ راوى مى‌گويد: گفتم: به او خوراك و آشاميدنى مى‌دهد و نسبت به او نكوكارى مى‌كند. فرمودند: خيال مى‌كنى خداوند با اسير خود چگونه رفتار مى‌كند؟