اخلاق فاضل - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٩٨ - درس چهل و ششم جامعيت استاد و شاگرد الگويى براى اهل علم
همينطور در تاريخ، رجال، تفسير و مسائل و فنون مختلف اسلامى تخصص داشت.
ما نبايد تصور كنيم كه بدون سعى و تلاش و بدون رنج و زحمت مىتوان به اين جامعيت دسترسى پيدا كرد. وقتى زندگى شيخ مفيد (ره) تعالى را- كه واقعاً هم خواندنى است- مطالعه مىكنيم، مىبينيم ايشان گرفتار چه مشكلاتى بوده است. از طرف فرقههاى مختلف گرفتارىهاى بسيارى- مانند چندين مرتبه تبعيد- براى ايشان پيش آمد، اما هيچ كدام از اين امور نتوانست سد راه تعليم و تعلم ايشان شود.
علت اين كه شيخ بزرگوار طوسى (ره) از بغداد- كه وى در آن شهر شاگرد شيخ مفيد (ره) بوده- به نجف انتقال پيدا كرد، اين بود كه آن فرقههاى مخالف، تمام زندگى و خانه و كتابخان او را آتش زدند وشيخ طوسى (ره) مجبور شد- با اين كه بغداد، مركز علم و حوزه هاى علميه بود- به نجف هجرت كند و حوزه علميه نجف را پايهگذارى كند؛ به طورى كه پس از هزار سال، هنوز آثار و بركات اين حوزه را مشاهده مىكنيم.
انسان وقتى در زندگى شيخ طوسى (ره) دقت مىكند، پى به جامعيت او مىبرد؛ در علم تفسير، كتاب تبيان را نوشته كه بسيار مفصّل، دقيق، ادبى و مشتمل بر تحقيقات بسيارى است؛ در علم فقه تأليفات متعدد، با كيفيتهاى گوناگون دارد؛ در علم رجال، كتاب فهرست و رجال شيخ معروف است؛ در باب كلام، كتاب الشافى سيد مرتضى را تلخيص كرده كه سه جلد است و هر جلد حدود هشتصد صفحه دارد، و همچنين است در علم اصول و فنون مختلف اسلامى ديگر.
برادران! بحمدالله تعالى تعداد افراد حوزه ما از نظر كميّت، بسيارخوب است، اما اين كه در آينده خروجى اين حوزه، چيست؟ اين به تصميم، سعى و تلاش من و شما بستگى دارد. حوزه نمىتواند مجتهد بسازد، اين من و شما هستيم كه با سعى و تلاش خودمان، مىتوانيم مجتهد شويم، مجتهد بسازيم و براى آينده اسلام يك افتخار و خدمتگزار باشيم. مبادا به جاى اين كه افتخار روحانيت باشيم، آبروى آن را ببريم!
والسلام عليكم ورحمه الله وبركاته