اگر مؤمن در مقام مجاهده با نفس، در مقابل انحرافات نفس بايستد و اجازه كوچك ترين موفقيتى براى نفس در رسيدن به هواها ندهد؛ در اين صورت در مبارزه اى كه ميان او و نفس او برقرار شده، پيروز است؛ اما اگر مؤمن در اين مبارزه شكست خورد، به دليل اين‌كه سرمايه اصلى؛ به نام ايمان و تقوا؛ در او وجود دارد، خداوند تبارك و تعالى به او كمك كرده و نمى‌گذارد در مقابل نفس، همواره زمين خورده بماند، بلكه او را بلند كرده و متوجه توبه مى‌كند. [١] البته چون اين توبه و خوف از خداوند، به دنبال يك تجربه ناراحت‌كننده‌اى بوده كه براى او ايجاد شده است، چه بسا وى بيش از كسانى كه گرفتار آن مراحل نشده‌اند، ثابت قدم مى‌ماند و خوف بيشترى از خداوند متعال دارد.

اين يكى از الطاف الهى است كه گاهى مؤمن پس از ارتكاب اختيارى معصيت و لغزشى، متوجه مى‌شود چه حالاتى و مشكلاتى براى او به وجود آمده است. چه بسا قبل از ارتكاب گناه، چه لذّت‌هايى را در آن گناه مى‌ديده و چه مرحله‌اى از ارضاى شهوات و غرائز را در آن مى‌دانسته، ولى پس از اقدام، متوجه اشتباه بزرگ خود مى‌شود؛ كه پندارهاى باطل او سرابى بيش نبوده است.

آرى، چون او با تجربه به اين حقيقت رسيده است توجهش به پروردگار بيشتر مى‌شود و راه توبه و بازگشت به سوى خدا را پيش مى‌گيرد ودر نتيجه، نسبت به عدم ارتكاب گناه اراده‌اى قوى پيدا مى‌كند.

[١]. قَالَ أَبُوعَبْدِاللَّهِ (ع): إِذَا أَرَادَ اللَّهُ عَزّوَجَلَّ بِعَبْدٍ خَيْراً فَأَذْنَبَ ذَنْباً تَبِعَهُ بِنَقِمَهٍ وَ يُذَكِّرُهُ الِاسْتِغْفَارَ وَ إِذَا أَرَادَ اللَّهُ عَزَّوجَلَّ بِعَبْدٍ شَرّاً فَأَذْنَبَ ذَنْباً تَبِعَهُ بِنِعْمَهٍ لِيُنْسِيَهُ الِاسْتِغْفَارَ وَ يَتَمَادَى بِهِ وَ هُو قَوْلُ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ: (سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُونَ بِالنِّعَمِ عِنْدَ الْمَعَاصِى). (بحارالأنوار، ج ٦٤، باب ١٢، ص ٢٢٩) هرگاه خداوند به بنده نظر خيرى داشته باشد هر گاه آن بنده مرتكب گناهى شد او را گرفتار مصيبتى مى‌كند و توبه را به ياد او مى‌آورد و اگر بخواهد بنده‌اى را گرفتار كند هرگاه او مرتكب گناه مى‌شود خداوند به او نعمت مى‌دهد و او توبه و استغفار را فراموش مى‌كند و در آن نعمت غرق مى‌شود. و اين كلام خداى سبحان است كه در قرآن كريم مى‌فرمايد: با برخوردارى از نعمت‌ها به هنگام ارتكاب گناه، آنان را- از جايى كه نمى‌دانند- به عذاب نزديك مى‌كنيم.