فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١١٦ - اجماع مدركى مسعود امامى
اين قول اجماع است، نه روايات» شهيد جواب مىدهد كه پاسخ اين سخن روشن است؛ زيرا «اجماع از اصحاب بايد داراى مستندى باشد و مستند در اينجا آشكار نيست». (١٢)
ظاهر اين سخن اين است كه زمانى اجماع معتبر است كه داراى دليل و مدرك شناخته شدهاى باشد و در موردى كه مدركى براى اجماع كنندگان يافت نمىشود، اجماع معتبر نيست. پس گويا شهيد ثانى بر خلاف مشهور معاصران، فقط اجماع مدركى را حجت مىداند. (١٣)
در ميان فقهاى معاصر، حضرت استاد آيت اللّه سيد موسى شبيرى زنجانى نيز بطلان اجماع مدركى را نپذيرفته و چنين اجماعى را در صورتى كه كاشف از تقرير معصوم(ع) باشد، حجّت مىداند. (١٤)توضيح و بررسى ديدگاه ايشان پس از اين خواهد آمد.
بنابر آنچه گذشت در مورد حجيت اجماع مدركى سه قول وجود دارد: اول، قول مشهور متأخران و معاصران است كه اجماع مدركى و اجماع محتمل المدرك را حجت نمىدانند. دوم، قول امثال محقق نراقى و آيت اللّه شبيرى زنجانى است كه مدركى بودن اجماع، تأثيرى در حجيت يا عدم حجيت اجماع ندارد. سوم، قول شهيد ثانى و مانند اوست كه فقط اجماع مدركى را حجت مىداند.
(١٢) شهيد ثانى، مسالك الافهام، ج١٣، ص١٣٢.«و قد ظهر أن مدلول كل واحدة من الروايات لم يعمل به الاصحاب و الاقتصار على الاربعة لايخلو من تحكّم و ربما تخلّص بعضهم من ذلك بأن مستند التخصيص بالاربعة الاجماع لا الاخبار و لايخفى مافيه فان الاجماع خصوصاً من الاصحاب بخصوصهم لابدله من مستند و المستند هنا غير ظاهر».
(١٣) هنگامى مىتوان با قاطعيت در باره ديدگاه شهيد ثانى در مورد اجماع نظر داد كه همه آثار او مورد كاوش قرار گيرد و با جمع بندى موارد استناد او به اجماع يا اظهار نظرهاى او در باره حجيت اجماع به انديشه نهايى او در اين زمينه دست يافت .
(١٤) شبيرى زنجانى، سيد موسى، كتاب نكاح، ج٥، درس١٥٣ و ج٢٠، درس٧٢٩.