عنوانى با مشرك و كافر واقعى فرق دارد. شهيد صدر آيات و رواياتى را كه در باب برخى از اعتقاهاى اهل كتاب آمده و از آنها تعبير به كافر شده است حمل بر كفر و شرك واقعى مى‌كند. در عين حال در خود قرآن كريم، اهل كتاب به عنوان مشركين مطرح نشده‌اند ، بلكه مشركين، قسيم اهل كتابند. (٢)ايشان مى‌گويد مقصود از عنوان مشرك كه در قرآن آمده كسانى هستند كه شرك و بت پرستى را به عنوان دين خودشان قرار مى‌دهند و لذا مراد از مشرك در اين آيات شرك و كفر عنوانى است كه بر اهل كتاب ـ يهود و نصارا و مجوس ـ صادق نيست. آنها از اديان توحيدى محسوب مى‌شوند به اين معنا كه يك فرد مسيحى خود را مشرك نمى‌داند، بلكه خود را موحد و خدا پرست مى‌داند، اگر چه در برخى اعتقاهايش مانند اعتقاد به تثليث، شرك هم نهفته باشد كه شرك واقعى است. در مورد اسلام هم همين گونه است، كسى كه خودش را از يكى از فرق اسلام مى‌داند، ممكن است اعتقادى هم داشته باشد كه آن اعتقاد به انكار يكى از مسلّمات دين منتهى شود، ولى خودش را مسلمان مى‌داند و اسلام را به عنوان دين قبول دارد. اين شخص منتحل به اسلام است و اسلام عنوانى دارد و آثار طهارت و حرمت بر وى بار مى‌شود؛ زيرا اين آثار داير مدار اسلام عنوانى است، نه اسلام واقعى. طبق اين قول، منكر ضرورى اگر اصل اسلام و ايمان و اصول دين را قبول داشته باشد مسلمان است، اگر چه چيزى را انكار كند كه مستلزم انكار يكى از ضروريات باشد. پس مجرد استلزام كافى نيست. تفصيل بحث اين چهار قول، محول به كتاب الطهارة است.

مرحوم سيد، سپس مى‌فرمايد: «بل في جملة من الاخبار انّ مانع الزكاة كافر»؛ يعنى نه فقط منكر زكات كافر است، بلكه كسى كه زكات را منع كند هم كافر است. اين مطلب در بعضى از روايات آمده است، مثلاً در

(٢) ما يودّ الذين كفروا من اهل الكتاب والا المشركين... بقره، آيه ١٠٥.