فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٩٤ - ذبح با دستگاههاى پيشرفته آيت اللّه سيد محمود هاشمى شاهرودى

«قال سألت أباإبراهيم(ع) عن المروة و القصبة و العود يذبح بهن الانسان إذا لم‌يجد سكّيناً فقال: إذا فرى الأوداج فلا بأس» (٨٣)؛

از امام هفتم(ع) درباره ذبح با مروه، نى و چوب در هنگامى كه چاقو يافت نشود پرسيدم، فرمود: اگر رگها بريده شود، اشكالى نيست.

٤. برخى بر جواز ذبح به غير از آهن در صورت اضطرار و ناچارى دلالت دارد، و آن روايت محمد بن مسلم از امام باقر (ع) است:

«قال أبو جعفر(ع) في الذبيحة بغير حديدة قال: إذا اضطررت إليها فإن لم‌تجد حديدة فاذبحها بحجر»؛ (٨٤)

امام باقر(ع) درباره ذبيحه به غير آهن فرمود: هرگاه ناچار شدى و آهن نيافتى، با سنگ ذبح كن.

هر چند دو دسته اوّل از اين روايات، با هم ناسازگارند، ولى در دو دسته ديگر شواهدى بر جمع بين اين دو دسته و تفصيل ميان آنها وجود دارد.

مشهور فقها، ميان صورتى كه بيم از مرگ باشد، با ديگر حالتها فرق گذاشته‌اند. در صورت نخست ذبح با غير آهن را مجاز شمرده‌اند. روشن است كه عنوان ترس از مرگ، در هيچ يك از روايات نيامده است. به همين خاطر، عده اى از محققان، تفاوت را به صورت توانايى بر ذبح با آهن و غير آن قرار داده‌اند. صورت اوّل را جايز ندانسته و صورت دوم را مجاز شمرده‌اند.

البته چنين قيدى را مى‌توان از دسته چهارم روايات به دست آورد؛ به خاطر اينكه دسته چهارم، اخص از دسته سوم روايات است كه جواز را منحصر به نبود چاقو مى‌دانستند. و مقتضاى جمع بين اين دو دسته اين است كه اگر ناچار به ذبح شديم و چاقو نيافتيم، به غير