فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٨٦ - ذبح با دستگاههاى پيشرفته آيت اللّه سيد محمود هاشمى شاهرودى
البته، مورد ضرورت را از اطلاق اين روايات بايد استثنا كرد؛ زيرا روايات بسيارى بر جواز تذكيه به غير آهن در حال ضرورت و اضطرار، دلالت دارند.
بررسى روايات:اين روايات در اثبات اعتبار آهن بودن آلت ذبح، ناتوانند؛ زيرا اوّلاً، آنچه در روايات آمده عنوان «حديد» است و حديد به معناى فلز سختى است كه غالباً از جنس آهن است و براى بريدن، تيز و برنده گرديده است. بنابراين مقصود از «حديد» چاقو، كارد، شمشير و هر چيز تيزى است كه براى ذبح و بريدن آماده شدهاند، نه جنس آهن، در برابر ساير فلزات مثل مس و روى و... .
پس سخن امام (ع) كه مىفرمايد: « ذبح جز با آهن صحيح نيست» بدين معناست كه ذبح جز با كارد، چاقو و هر وسيلهاى كه براى اين كار مهيا شده، درست نيست. در مقابل، نى، چوب، سنگ و... كه اينها براى اين كار آماده نشدهاند و در جامعه از آنها استفاده نمىشود. مقصود اين نيست كه ابزار ذبح، تنها بايد از جنس آهن باشد.
از اين روى اگر با عصاى آهنى يا ابزار آهنى ديگر كه وسيله برش و برندگى نباشد، حيوان ذبح گردد، حلال نيست و مسلّم مصداق حديدى كه در روايات آمده نيست.
گواه اين مطلب، مقابلهاى است كه در برخى از روايات صورت پذيرفته. در اين روايات، در مقابل «حديد» سنگ، چوب، نى و... آمده است، در حالى كه اگر نظر به ويژگى جنس بود، بايد در برابر «حديد» مس، روى، طلا و مانند آنها قرار داده مىشد، كه چنين چيزى نه در متن روايات آمده و نه در پرسش روايات.
گواه ديگر، در برخى روايات، كلمه چاقو، به جاى حديد به كار رفته است.
در صحيحه عبدالرحمن بن حجاج آمده:
«سألت أبا ابراهيم (ع) عن المروة و القصبة و العود يذبح بهنّ الانسان إذا لميجد سكّيناً، فقال...»؛ (٧٣)
(٧٣)همان، ص٣٠٨، باب ٢ از ابواب ذبايح، حديث١.