و اما ابزار تذكيه، خواه ذبح باشد يا نحر، جز با آهن، در صورت دسترسى بدان صحيح نيست، گر چه از فلزات معدنى مانند مس، روى، سرب، طلا و غيره باشد و چنان كه در كتاب رياض آمده ، هيچ اختلافى در اين مطلب ميان ما وجود ندارد، بلكه در مسالك، تعبير به «عندنا» دارد كه گوياى وجود اجماع بر مسئله است همان طور كه از ديگران نقل شد بلكه در كشف اللثام، مسئله را اتفاقى دانسته است چنان كه معلوم خواهد شد. (٦٨)

بزرگان صاحب فتوا نيز در رساله‌هاى عمليه خود بر همين نظر فتوا داده‌اند.

بررسى دلايل

مدعيان اين نظريه، به سه دليل تمسك جسته‌اند: اصل، اجماع و روايات كه اينك به بررسى اين دلايل مى‌پردازيم.

اصل:اگر مقصود از آن، اصل عدم تذكيه باشد، گرچه فى نفسه صحيح است و قابل استناد، ولى وجود روايات مطلقى كه پيشتر اشاره شد و شمارى از آنها نيز در پى خواهد آمد، حاكم بر اين اصل و مقدّم برآنند.

اجماع:اجماع منقول كه حجت نيست و اجماع محصل، وجود ندارد؛ زيرا از سخنان قدما بر نمى‌آيد كه در مسئله اجماعى باشد حتى سيد مرتضى در كتاب انتصار كه فقط نظريات منفرد شيعه را مى‌آورد به اين مسئله اشاره‌اى ندارد. اقوال و فتاوايى كه از فقها نقل كرديم آن چنان با تعبيرات روايات همخوانى دارد كه با اطمينان مى‌توان گفت: اين فتاوا برخاسته از همان روايات است نه بر اساس اجماع تعبدى.

بنابراين، همان احتمالاتى كه در توجيه روايات خواهيم گفت، در سخنان اين بزرگان نيز وجود دارد.

(٦٨)جواهر الكلام، ج٣٦، ص١٠٠.