فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٥٠ - ذبح با دستگاههاى پيشرفته آيت اللّه سيد محمود هاشمى شاهرودى
پاسخ:بين آيه {فكُلُوا ممّا ذكراسم اللّه عليه... } و آيه {وَ لاتأكُلُوا ممّا لم يذكراسم اللّه عليه... } تفاوت آشكار است؛ زيرا در آيه دوم، گفته مىشود از آنچه نام خدا بر آن ياد نشده است، نبايد خورد. ظاهر چنين جملهاى، شرط بودن نام خداست.
اما در آيه اوّل، گفته مىشود: از آنچه نام خدا بر آن ياد مىشود، مىتوان خورد. از ظاهر برمىآيد، هر حيوانى كه نام خدا بر آن ياد شود، حلال و پاك است. به اطلاق اين جمله مىتوان براى نفى شرايط ديگر تمسك جست، به ويژه با توجه به قرينه {و قد فصّل لكم ما حرّم عليكم } به علاوه، خود آيه {و لا تأكلوا... } كه بعد از اين آيه آمده و ظهور در شرط بودن ياد نام خدا دارد، قرينه است بر اين كه آيه {فكلوا ممّا ذكر اسم اللّه عليه... } تنها در صدد بيان شرط بودن ذكر نام خدا نيست، بلكه بر حليت هر ذبيحهاى دلالت دارد كه نام خدا بر آن خوانده شده باشد، زيرا در اين صورت، آيه بعدى تكرار محض خواهد بود و ذكر آن ناخوشايند است. البته آيه شريفه نسبت به حيوانى كه ذبح يا نحر نشده است، اطلاق ندارد و چنين حيوانى را شامل نمىشود، هرچند نام خدا بر آن ياد شود. عنوان «ما ذكر اسم اللّه عليه» به حيوانى انصراف دارد كه ذبح، يا نحر شده است، زيرا اين عنوان، در برابر ذبحى آمده كه مشركان براى بتهاى خود انجام دادهاند و همان طور كه مفسران گفتهاند، اصل ذبح مسلم و مفروغٌ عنه است و اساساً، ذكر نام خدا در ذبح مورد پيدا مىكند، نه در نطيحه (بر اثر شاخ حيوانى مرده) و متردّيه (بر اثر پرت شدن از بلندى مرده) و يا حيوانى كه به مرگ طبيعى از بين رفته است. پس آيه، از اين جهت اطلاقى ندارد، علاوه، مردار، با همه انواعش، كه در آيات ديگر، جزء حرامها به شمار مىآيد، در زمره حرامهاى شرح و بسط يافتهاى است كه آيه بعد {و قد فصّل لكُم ما حرّم ... } آن را از گردونه حلالها خارج ساخته است.
همچنين آيه شريفه، اطلاقى نسبت به تذكيه پذيرى حيوانات ندارد، بنابراين، اگر در قابليت درندگان يا حيوانات نجاست خوار براى ذبح ترديد داشته باشيم، با ذكر نام خدا نمىتوان حليت آن را ثابت كرد؛ زيرا آيه شريفه، در مقام بيان حليت و حرمت ذاتى