در چهل سالگى به رسالت مبعوث شد و به عقيده بسيارى از مفسّران، آيات آغازين سوره علق از اوّلين آيات نازل شده بر قلب مباركش بود. [٢] ابتدا، مأموريت‌ يافت اقوام و خويشان خود را انذار كند [٣]، و پس از آن‌ رسالت جهانى خويش را اعلام داشت. [٤] او خاتم‌ پيامبران‌ [٥] و داراى رسالتى جاودانه براى نسل‌هاى‌ آينده است. [٦] شخصيّت اخلاقى‌اش آن چنان متعالى‌ بود كه خداوند او را با جمله «انّك لعلى‌ خلق عظيم» [٧] ستود و رمز موفقيّت او را نيز عطوفت و نرم‌خويى وى بيان كرد. [٨] جلوه‌هاى مختلف اعتدال وى در ابعاد وجودى‌اش زيبايى خاصّى دارد؛ عطوفت به همراه صلابت، [٩] عبادت به همراه جهاد، [١٠] آخرت در كنار دنيا. [١١] اين در حالى است كه صفت شرح صدر [١٢] وجودش را گستره‌اى وصف‌ناپذير بخشيده است، تا آنجا كه خداوند او را اسوه اهل ايمان و اميدواران به آخرت قرار داده است. [١٣]

معجزه جاودانى‌اش قرآن كريم است كه در آيات مختلف تحدّى دارد. [١٤] اين در حالى است كه كتابهاى‌ آسمانى سندى محكم بر حقانيّتش مى‌باشد. [١٥]

شكوهمندى معنوى‌اش زمانى است كه ملك و ملكوت را با معراجش به هم آميخت و آن‌چنان نزديك و نزديك‌تر شد كه فاصله، به قدر دو كمان و يا كمتر تقليل يافت، آن‌گاه خداوند به بنده‌اش آنچه بايد وحى كند، وحى نمود. [١٦]

در دوران رسالت خويش سختيهاى بسيار را متحمل شد؛ انواع تهمت‌هاى جنون، [١٧] سحر، [١٨] كهانت‌ [١٩] و ...

را به او نسبت دادند، ولى بردبارانه همه را تحمّل كرد.

شرايط آن‌چنان سخت و ناهنجار شد كه نتوانست در مكّه بماند؛ از اين رو راه هجرت را برگزيد [٢٠] كه قرآن‌ كريم در بيش از بيست مورد از هجرت و مهاجران ياد كرده است.

جنگهاى زيادى مثل بدر، احد، احزاب، خيبر و فتح مكّه را پشت سر گذاشت، تا آنكه نصرت و پيروزى خداوند او را در آغوش گرفت و گروه‌هاى مختلف يكى پس از ديگرى براى اظهار اسلام به‌سويش‌

(١) . اعراف (٧) ١٥٧.

(٢) . مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠؛ ص ٧٨٠؛ الجامع لاحكام‌القرآن، قرطبى، ج ٢٠، ص ٨٠؛ جامع‌البيان، ج ٥، ص ٣٩. برخى ديگر معتقدند كه اوّلين سوره فاتحةالكتاب بوده است و بعضى ديگر سوره مدّثر را اوّلين سوره نازل شده بر پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم دانسته‌اند. (همان)

(٣) . شعراء (٢٦) ٢١٤.

(٤) . اعراف (٧) ١٥٨.

(٥) . احزاب (٣٣) ٤٠.

(٦) . «و آخرين منهم لمّا يلحقوا بهم» جمعه (٦٢) ٢ و ٣.

(٧) . قلم (٦٨) ٤.

(٨) . آل‌عمران (٣) ١٥٩.

(٩) . فتح (٤٨) ٢٩.

(١٠) . نساء (٤) ١٠٢.

(١١) . بقره (٢) ٢٠١.

(١٢) . انشراح (٩٤) ١.

(١٣) . احزاب (٣٣) ٢١.

(١٤) . بقره (٢) ٢٣ و ٢٤؛ يونس (١٠) ٣٨؛ هود (١١) ٣ و ٤؛ اسراء (١٧) ٨٨؛ قصص (٢٨) ٤٩ و ٥٠؛ طور (٥٢) ٣٤.

(١٥) . صفّ (٦١) ٦؛ اعراف (٧) ١٥٧.

(١٦) . نجم (٥٣) ٨ تا ١٠.

(١٧) . قلم (٦٨) ٥١.

(١٨) . يونس (١٠) ٢؛ (٣٤) ٤٣؛ (٣٨) ٤ و ....

(١٩) . طور (٥٢) ٢٩.

(٢٠) . توبه (٤٠) ٩؛ محمّد (٤٧) ١٣؛ ممتحنه (٦٠) ١.