فرهنگ قرآن - مرکز فرهنگ و معارف قرآن - الصفحة ٢٢٥ - حزن محمد صلى الله عليه و آله

يا أَيُّهَا الرَّسُولُ لا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسارِعُونَ فِي الْكُفْرِ ....

مائده (٥) ٤١

١٢٣١. حزن و اندوه پيامبراكرم صلى الله عليه و آله، از انديشه ترك ابلاغ برخى آيات قرآن:

فَلَعَلَّكَ تارِكٌ بَعْضَ ما يُوحى‌ إِلَيْكَ وَ ضائِقٌ بِهِ صَدْرُكَ أَنْ يَقُولُوا لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْهِ كَنْزٌ أَوْ جاءَ مَعَهُ مَلَكٌ‌ ....

هود (١١) ١٢

١٢٣٢. حزن محمّد صلى الله عليه و آله، بر اثر پيشنهادهاى نابه جاى مشركان و معجزه‌هاى درخواستى آنان:

فَلَعَلَّكَ‌ ... وَ ضائِقٌ بِهِ صَدْرُكَ أَنْ يَقُولُوا لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْهِ كَنْزٌ أَوْ جاءَ مَعَهُ مَلَكٌ‌ ....

هود (١١) ١٢

١٢٣٣. اندوه و رنجش خاطر پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله، بر اثر تبليغات سوء و سخنان نارواى مشركان:

وَ لا يَحْزُنْكَ قَوْلُهُمْ‌ ....

يونس (١٠) ٦٥

فَاصْبِرْ عَلى‌ ما يَقُولُونَ‌ ....

ق (٥٠) ٣٩

١٢٣٤. ناشناخته ماندن رسالت پيامبر صلى الله عليه و آله در آغاز بعثت، مايه سيطره اندوهى سنگين بر آن حضرت:

أَ لَمْ نَشْرَحْ لَكَ صَدْرَكَ‌ وَ وَضَعْنا عَنْكَ وِزْرَكَ‌ [١].

انشراح (٩٤) ١ و ٢

١٢٣٥. حزن و اندوه پيامبراكرم صلى الله عليه و آله، از عصيان و نافرمانى مسلمانان و فرارشان از كارزار احُد:

إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لا تَلْوُونَ عَلى‌ أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْراكُمْ فَأَثابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِكَيْلا تَحْزَنُوا عَلى‌ ما فاتَكُمْ وَ لا ما أَصابَكُمْ‌ ... [٢]

آل‌عمران (٣) ١٥٣

١٢٣٦. اندوه پيامبر صلى الله عليه و آله در جنگ احُد، سبب اندوه مسلمانان:

إِذْ تُصْعِدُونَ وَ لا تَلْوُونَ عَلى‌ أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْراكُمْ فَأَثابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِكَيْلا تَحْزَنُوا عَلى‌ ما فاتَكُمْ وَ لا ما أَصابَكُمْ وَ اللَّهُ خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ‌ [٣].

آل‌عمران (٣) ١٥٣

١٢٣٧. حزن و اندوه پيامبراكرم صلى الله عليه و آله، از سخنان ناروا و تهمتهاى دشمنان او:

يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ‌ [٤] ...

مائده (٥) ٦٧

١٢٣٨. خداوند، برحذردارنده پيامبراكرم صلى الله عليه و آله، از حزن و اندوه بر كفرورزى برخى مردم:

وَ لا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسارِعُونَ فِي الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لَنْ‌

(١) . مراد از «وزر» با توجّه به آيه «و رفعنا لك ذكرك» مى‌تواند نقطه مقابل «بلندآوازه بودن» باشد؛ يعنى ناشناخته ماندن رسول‌اكرم صلى الله عليه و آله سبب شده بود كه رسالتها و تعاليم او مهجور بماند و غمى سنگين براى آن حضرت به وجود آيد. تناسب دو فعل «وضعنا» [فرو نهاديم‌] و «رفعنا» [بالا برديم‌] مؤيّد اين احتمال است.

(٢) . برخى برآنند كه باء در «بغمّ» سببى است و مراد از «غم» [غم دوم‌] غم و اندوهى است كه مسلمانان در آن كارزار به سبب عصيان از دستور پيامبر صلى الله عليه و آله و به شكست كشاندن لشكر اسلام براى پيامبر صلى الله عليه و آله به وجود آوردند (الكشّاف، ج ١، ص ٤٢٧) و مقصود از «غمّاً» شكست مسلمانان است.

(٣) . مراد از «غماً» اندوه مسلمانان و «بغم» يعنى به سبب اندوه محمّد صلى الله عليه و آله. (الكشاف، ج ١، ص ٤٢٧)

(٤) . از آيه استفاده مى‌شود كه پيامبر صلى الله عليه و آله از ابلاغ موضوعى نگرانى داشته است. نگرانى آن حضرت مطمئناً براى جان خود نبوده است، بلكه نگرانى و ترس وى از تهمتهايى بوده كه مانع توفيق او در انجام دادن ابلاغ وحى به خصوص مسئله مهمى باشد كه در آيه ياد شده به آن اشاره شده است. (الميزان، ج ٦، ص ٤٣ و ٤٨) روايات متعدّدى كه از طريق شيعه و اهل‌سنّت وارد شده آيه را مربوط به ابلاغ امامت امام على عليه السلام مى‌داند كه در واقعه غدير از سوى آن حضرت انجام شد. (الميزان، ج ٦، ص ٥٣-/ ٦٢)