است ؟ عواطف انسانها نسبت به یکدیگر به همان نسبت پیشروی پیدا کرده‌ است ؟ آیا بهره کشی انسان از انسان واقعا از بین رفته است ؟ یا شکل‌ عوض شده است ولی معنی به درجاتی فزونی گرفته است ؟ آیا تجاوز انسان به‌ حقوق انسان کاهش یافته است ؟ آیا به همان نسبت که ابزار پیشرفت کرده‌ است و به همان نسبت که ساختمان اجتماعی تنوع و تشکل پیدا کرده است به‌ همان نسبت این مسائل هم پیش رفته است ؟ یا نه ، این مسائل به حال اول‌ باقی مانده است ؟ و یا ممکن است کسی مدعی شود که این مسائل نه تنها پیش نرفته ، بلکه عقب گرد هم کرده است . به عبارت دیگر آیا بطور کلی‌ ارزشهای انسانی و اساسا آنچه که ملاک و معیار انسانیت انسان است هم‌ بهمان نسبت جلو آمده است ؟ در این مورد نظریات مختلفی وجود دارد ، بعضیها بطور کلی منکر و بدبین‌اند به اینکه از این جهت پیشرفتی برای‌ انسان حاصل شده باشد چون می‌گویند اگر ملاک پیشرفت ، آسایش و سعادت‌ انسان است مشکل است که بتوانیم اینها را پیشروی حساب کنیم . حتی در مورد ابزارها نیز چنین سخنی را گفته‌اند . راجع به اینکه چرا پیشرفت‌ ابزارسازی از نظر آسایش انسان مورد تردید قرار گرفته است که آیا پیشروی‌ است یا نه ، دو مثال برایتان عرض می‌کنم :

مثال اول : سرعت

یکی از چیزهائی که از لحاظ رابطه انسان با طبیعت و از نظر ابزارسازی‌ فوق العاده پیشروی کرده است ، سرعت است . یعنی انسان در ابزار آنچنان‌ پیشرفت کرده است که سرعت را به حد بالایی رسانده