روزشمار جنگ ایران و عراق - مرکز اسناد و تحقیقات سپاه - الصفحة ١٧٩ - روزشمار جنگ سه شنبه /٢١ آبان ١٣٦٤ /٢٨ صفر ١٤٠٦ /١٢ نوامبر ١٩٨٥
می توانست نقش اساسی در لبنان داشته باشد، با قطع ارتباط خود با جنبش امل نتوانست خلأیی را که با غیبت امام موسی صدر در آن ایجاد شده بود، پر کند.»[١]
دیرانی در ادامه گفت: «این مسئله باعث شد که سوریه نفوذ خود را بر جنبش امل تقویت نموده و امل نیز که نمی توانست به حیات سیاسی نظامی خود جز ازطریق سوریه ادامه دهد، مجبور به پیروی از این خط شد. [...] سوریه نیز نظر به مصالح خود در لبنان پس از ارتباط با ایلی حبیقه جنبش امل را به مذاکرات دعوت کرد و حتی برای دیدار نبیه بری با ایلی حبیقه فشارهای زیادی وارد نمود که در بعضی مواقع به تهدید انجامید. من شخصاً در سفر اخیر آقای شیخ الاسلام در دمشق با وی گفت وگو نموده و از او خواستم تا از سوریه بخواهد که ما را بیش از این تحت فشار قرار ندهد و ایشان هم قول داد که درحقیقت کوشش های وی مؤثر بود.
سوریه در نظر داشت که طرحی مشابه طرابلس در بیروت اجرا کند، ولی جنبش امل رسماً مقامات سوری را متوجه این مطلب نمود که درصورت برخورد میان حزب الله و نیروهای چپ، امل در کنار حزب الله قرار خواهد گرفت و این موضوع سوری ها را از طرح خود منصرف کرد. نبیه بری در گفت وگو های خود با رهبران حزب بعث و حزب کمونیست لبنان، جنگ با حزب الله را خط سرخی اعلام کرده بود که هیچ کس مجاز به دخالت در آن نیست.
من اعتقاد دارم که جنبش امل براساس اسلام و جنبش اسلامی تأسیس شده، ولی جمهوری اسلامی ایران که حق تعیین خط و بینش اسلامی و فکری امل را دارد، کوتاهی کرده و من شخصاً هرلحظه که فکر کنم امل از خط اسلام و اهل بیت(ع) خارج است، یک لحظه در آن نمی مانم و اگر درحال حاضر روش سیاسی پیش گرفته تنها به خاطر واقعیت های موجود است که وجود جنبش امل را تهدید می کند.
مصطفی دیرانی درمورد آینده جنبش امل گفت: اگر با استراتژی اسلامی پیش نرود بدون شک نابود خواهد شد. [...] و اکنون جنبش امل دارای قدرتمندترین نیروی نظامی اسلامی در لبنان است. من فکر می کنم که سوریه علی رغم دریافت چراغ سبز از امریکا و شوروی برای حل بحران لبنان، نمی تواند فشارهای زیادی بر نیروهای فالانژ وارد آورد ولی با تمام قدرت سعی دارد در مرحله فعلی پیمانی به امضا برسد. [...]درصورت امضای توافقنامه دمشق احتمالاً نزیه برزی نماینده دائمی صیدا در پارلمان لبنان که از شخصیت های سنی میانه رو هست، موظف به تشکیل کابینه جدید خواهد شد.[٢]
حسین الحسینی رئیس مجلس نمایندگان لبنان که بالاترین مقام رسمی شیعیان در نظام فعلی لبنان را دارد نیز در مصاحبه ای با خبرگزاری جمهوری اسلامی، به متن توافقنامه دمشق اشاره کرد و ضمن ابراز نگرانی درباره تقسیم لبنان گفت: «درصورت بروز این فاجعه، تنها مسلمانان این کشور نابود خواهند شد؛ چراکه دروزی ها با دراختیارداشتن بلامنازع منطقه جبل و موافقت اسرائیل با آنها، بهترین راه را استقلال خود دانسته و همه زمینه های این دولت را آماده کرده اند و درآن صورت مسیحیان نیز مناطق کسروان و شرق بیروت تا زحله را با کمک هم پیمانان خود
[١] ٥٣. مأخذ ٣٢، ص ٢٥، بیروت - خبرگزاری جمهوری اسلامی.
[٢] ٥٤. همان، صص ٢٧ - ٢٥، بیروت - خبرگزاری جمهوری اسلامی، ٢١/٨/١٣٦٤.