طبيعيات دانشنامه علائى - ابن سينا - الصفحة ١٣٨ - سبب صورتها كه ديده آيد و بحس اندر يافته كه ايشان را وجود نبود

از اندرون آيد- و قوى بود، هم اندر وى ببندد؛ و [١] چون اندر وى ببست‌ [٢] محسوس بود،- كه محسوس اين‌ [٣] صورتست از هر كجا [٤] خواهى آى گوى‌ [٥] و باز دارنده بستن‌ [٦] اين صورت اندر حسّ مشترك بوقت بيدارى دو چيزست:

يكى غلبه حس ظاهر، و مشغول شدن حسّ مشترك بحسّ ظاهر.

و يكى ضعيفى متخيله- كه خرد [٧] او را بشكند، و صورتهاء ورا بدروغ دارد، چون وى بود صورت گر پس‌ [٨].

اگر قوى بود، ورا حسّ ظاهر مشغول نكند. و اگر متخيّله سخت قوى‌ [٩] بود او را بخود ستاند [١٠].

و اگر عقل ضعيف بود- يا از كار باز ايستاده بود، سبب‌ [١١] بيمارى را؛ كس‌ [١٢] نبود- كه متخيّله را باز دارد. پس متخيّله چيزها را تمام صورت‌

[١] بيندد- د،- بيندد و- ج،- بندند و- ه.

[٢] بى: بيست- ل،- و ببست- كب،- بست- آ- ه- ط،- نيست- د.

[٣] آن- ط،- از- آ- ه.

[٤] هر كجا كه- ل.

[٥] آئى گوئى- آ- ه،- ظ: آئى گوى،- آى گوئى- ك.

[٦] بسين- د.

[٧] خود- آ.

[٨] صورت گربس- ه،- صورت گريش- د،- صورت گرس- ك.

[٩] سختست قوى- آ- ه،- قوى سخت قوى- د،- و در نسخه، «ه» از كلمه «صورتگر» تا «سخت قوى بود» مكرر است.

[١٠] شناسد- م- ك.

[١١] كار و بار ايستاده الخ- ه،- كار باز استاده الخ- د،- كار باز ايستاده بود بسبب- كب- ج.

[١٢] كس را- ه.