آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٥٥ - شرط شكل چهارم

اينطور توهّم ميشود كه جميع ضروب غير از ضرب اوّل و دوّم داراى نتيجه سالبه جزئى هستند در حاليكه چنين نيست بلكه همانطوريكه ذكر شد در يكى ديگر از ضروب يعنى ضربيكه مركّب است از صغراى سالبه كليّه و كبراى موجبه كليّه نتيجه‌اش سالبه كليّه است .

شارح گويد :

منشاء اين توهّم اين استكه مصنّف كلمه « جزئية » را بر « موجبه » مقدّم داشته از اينرو چنين توهّم ميشود كه معناى عبارت چنين است :

نتيجه موجبه است اگر در يكى از دو مقدّمه سلب نباشد و در غير اينصورت نتيجه سالبه جزئيه است لذا اگر مصنّف اين مسامحه و سهل‌انگارى را در عبارت نمى‌نمود و ميگفت : « موجبة جزئيه » چنين توهّمى پيش نمى‌آمد و معناى عبارت چنين ميشد :

نتيجه موجبه جزئى است اگر در قياس يكدام از مقدّمتين سالبه نباشند و در غير اينصورت نتيجه يا سالبه لكيه است و يا سالبه جزئيه .

حاشيه : و التفصيل هيهنا :

انّ ضروب هذا الشكل ثمانية :

الاوّل : من موجبتين كليّتين .

الثّانى : من موجبة كليّة صغرى و موجبة جزئيّة كبرى ينتجان موجبة جزئيّة .

الثّالث : من صغرى سالبة كليّة و كبرى موجبة كليّة ينتج سالبة كليّه .

الرّابع : عكس ذلك .

الخامس : من صغرى موجبه جزئية و كبرى سالبه كليّة .

السّادس : من سالبة جزئية صغرى و موجبة كلّيّة كبرى .

السّابع : من موجبة كلّيّة صغرى و سالبة جزئيه كبرى .

آثار الباقية في شرح الحاشية، ص