آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٥٠ - شرط شكل چهارم

١- موجبه بودن صغرى و كبرى بعلاوه كلّى بودن صغرى .

٢- اختلاف صغرى و كبرى در سلب و ايجاب بعلاوه كلّى بودن يكى از آندو .

حاشيه : قوله : و فى الرّابع :

اى شرط انتاج الشّكل الرّابع بحسب الكمّ و الكيف احد الامرين :

امّا ايجاب المقدمتين مع كلّية الصّغرى و امّا اختلاف المقدّمتين فى الكيف مع كلّية احديهما .

و ذلك : لانّه لولا احدهما لزم امّا كون المقدمتين سالبتين او موجبتين مع كون الصّغرى جزئية او جزئيتين مختلفتين فى الكيف .

و على التقادير الثلاثه يحصل الاختلاف و هو دليل العقم .

ترجمه و شرح : مرحوم محشّى در ذيل عبارت مصنّف يعنى « و فى الرّابع » ميفرمايد :

در شكل چهارم كه حد وسط در صغرى موضوع و در كبرى محمول واقع ميشود برعكس شكل اوّل جهت صدق نتيجه يكى از دوامر ذيل بطور منع خلّو شرط و معتبر است :

اوّل : موجبه بودن صغرى و كبرى با كلّى بودن صغرى مانند :

كلّ انسان حيوان و بعض الابيض انسان نتيجه : بعض الحيوان ابيض .

دوّم : اختلاف صغرى و كبرى در سلب و ايجاب با كلّى بودن يكى از آندو مانند :

كلّ انسان ناطق و لا شى من الحجر بانسان نتيجه ميشود لا شى من الناطق بحجر .

و وجه ايندو شرط اينست كه اگر هيچكدام از ايندو نباشند از سه صورت خارج نيست‌

آثار الباقية في شرح الحاشية؛ص٣٥١

آثار الباقية في شرح الحاشية، ص