آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٤٢ - شرط شكل سوم

نميتواند نطقى را كه براى او بالفعل ثابت است براى حيوانى كه ممكن است بر او حمل نمود اثبات كند .

حاشيه : قوله : مع كلّيّة احديهما :

لانّه لو كانت المقدّمتان جزئيّتين لجاز ان يكون البعض من الاوسط المحكوم عليه بالاصغر غير البعض المحكوم عليه بالاكبر، فلا يلزم تعدية الحكم من الاكبر الى الاصغر .

مثلا يصدق بعض الحيوان انسان و بعض الحيوان فرس و لا يصدق بعض الانسان فرس .

ترجمه و شرح : مرحوم محشّى در ذيل كلام مصنّف يعنى « مع كليّة احديهما » ميفرمايد :

دليل كلّى بودن يكى از مقدّمتين اينستكه اگر هردو جزئى باشند ممكن است بعضى از مصاديق حد وسط كه اصغر را بر آن حمل كرده‌ايم غير از مصداقى از آن باشد كه در كبرى اكبر را بر آن حمل نموده‌ايم قهرا حكم از اكبر به اصغر سرايت نمى‌كند .

مثلا بايد بگوئيم : بعض الحيوان انسان و كلّ حيوان جسم، فبعض الانسا جسم زيرا در صورتيكه هردو مقدمه جزئى باشند يعنى بگوئيم : بعض الحيوان انسان و بعض الحيوان جسم نتيجه حاصل نميشود چون ممكن است آن بعض كه در صغرى حكم بانسان بودنش نموده‌ايم غير از بعضى باشد كه آنرا محكوم به جسم قرار داده‌ايم از اينرو لازم نمى‌آيد از حكم بر اكبر حكم بر اصغر .

متن : لينتج الموجبتان مع الموجبة الكلّية او بالعكس موجبة جزئيّة و مع السالبة الكلّية او الكلّية مع الجزئية سالبة جزئية.

ترجمه : مصنّف گويد :

رعايت شروط نامبرده لازم است تا صغراى موجبه جزئيه و كليّه بعد

آثار الباقية في شرح الحاشية، ص