آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٢٣ - شرط شكل اول

ترجمه و شرح : مرحوم محشّى در ذيل كلام مصنّف كه ميگويد « و فعليّتها » ميفرمايد :

شرط اوّل از سه شرط در شكل اوّل اينست كه جهت در صغرى مى‌بايد « بالفعل » باشد تا حكم از حد وسط به اصغر تعدّى و سرايت نمايد و توضيح آن اينست كه :

اكبر در كبرى طبق رأى شيخ الرئيس بر موضوعى حمل ميشود « چه بنحو ايجاب و چه بطور سلب » كه وصف عنوانى آن « بالفعل » براى ذاتش ثابت باشد مثلا در مثال مشهور « حادث » بر ذاتى حمل ميشود كه وصف « متغيّر بودن » براى آن بور « بالفعل » ثابت باشد لذا تا « متغيّر » در صغرى « بالفعل » براى « اصغر » ثابت نباشد نتيجه حاصل نميگردد و حكم از حد وسط به اصغر تعدّى و سرايت نميكند بنابراين صورت برهان بايد چنين باشد :

العالم متغيّر بالفعل و كلّ ما كان متغيّرا بالفعل فهو حادث، فالعالم حادث .

حاشيه : قوله : مع كلّية الكبرى :

ليلزم اندراج الاصغر الاوسط فيلزم من الحكم على الاوسط الحكم على الاصغر و ذلك : لانّ الاوسط محمول هيهنا على الاصغر و يجوز ان يكون المحمول اعمّ من الموضوع فلو حكم فى الكبرى على بعض الاوسط لاحتمل ان يكون الاصغر غير مندرج فى ذلك البعض، فلا يلزم من الحكم على ذلك البعض الحكم على الاصغر كما يشاهد فى قولك « كلّ انسان حيوان و بعض الحيوان فرس » .

ترجمه و شرح : مرحوم محشّى در ذيل كلام مصنّف كه ميگويد « مع كلّية الكبرى » ميفرمايد :

شرط دوّم از سه شرط در شكل اوّل اينست كه « كبرى » كلّى باشد

آثار الباقية في شرح الحاشية، ص